Geachte raadsleden,
Hierbij bieden wij u de jaarstukken 2024 van de gemeente Cranendonck aan. Met dit jaarverslag en deze jaarrekening verantwoorden wij ons als college over de uitvoering van de programmabegroting 2024.
In het jaarverslag leest u per programma welke resultaten zijn geboekt het afgelopen jaar en in hoeverre de realisatie van de gestelde doelen daarmee dichterbij is gekomen.
In de jaarrekening vindt u de financiële verantwoording, hoe zich dat alles financieel laat vertalen in een jaarrekeningresultaat. We stellen daarbij vast dat we voor alle programma’s binnen de door u beschikbaar gestelde budgetten zijn gebleven.
We onderkennen tegelijkertijd dat we als gemeente een zogenaamde “bestedingshuishouding” zijn. We streven niet naar financieel rendement maar naar zoveel mogelijk sociaal-maatschappelijke waarde voor de gemeenschap Cranendonck.
Vanuit dat perspectief kijken we ook naar het jaarrekeningsaldo van ruim €2 miljoen positief. Een saldo voor 2024 waarvoor we u medio 2024 nog een prognose hebben voorgelegd van € 50.000 negatief. Daar zijn verklaringen voor en die vindt u op hoofdlijnen in de financiële inleiding hierna. De grootste posten daarbij zijn het (te) laat in het jaar beschikbaar komen van extra budgetten van het Rijk en krapte op de arbeidsmarkt waardoor de structurele bezetting op de beschikbare formatieruimte achterblijft.
Dat zijn echter maar gedeeltelijke verklaringen. Verklaringen die u, en veel van uw collega’s in andere Nederlandse gemeenten, de afgelopen jaren vaker hebben gelezen in de jaarverslagen. Er zijn altijd bijzondere omstandigheden die tot budgetoverschotten leidden zoals de COVID pandemie, de opvang van Oekraïners en de toenemende onvoorspelbaarheid van mei- , september – en decembercirculaires. Het Rijk lijkt zich daarmee in toenemende mate een wisselvallige partner van de gemeenten te tonen.
Toch is hier ook een zekere mate van zelfreflectie aan de orde. Een kritische blik op ons eigen handelen en besluiten en op het realisme in onze begrotingen. Een positief geformuleerde eerste conclusie is dat we nog te vaak last hebben van planning optimisme. Een niet altijd realistische verwachting van haalbaarheid en maakbaarheid van plannen, projecten en investeringen. Dat heeft tot gevolg dat in de realisatie zogenaamde “onder uitputting” plaatsvindt op exploitatiebudgetten en investeringskredieten. Budgetten blijven ongebruikt en vallen vervolgens in het resultaat bij de jaarstukken.
Tot in de Tweede Kamer is dit onderwerp “onderuitputting” nog recent aan de orde geweest. Drie van de regeringspartijen stelden onlangs voor de raming van “onderuitputting” in de begroting voor gemeenten mogelijk te maken net als dat voor het Rijk al het geval is. Het ministerie BZK heeft daarop geoordeeld dat het BBV dat niet toestaat. De gemeenten Gouda en Tiel die dat al wel hadden gedaan werden teruggefloten door hun provinciale toezichthouder.
Het echte probleem bij onderuitputting is niet enkel het niet realiseren van vastgestelde doelen. Bij het opmaken van de begroting worden keuzes gemaakt. Soms zijn dat moeilijke, na intensief debat geprioriteerde, keuzes uit, wat dan nog gezien wordt als schaarste. De laatste jaren is te vaak gebleken dat aan het einde van het begrotingsjaar die schaarste er toch niet was.
We hebben als Cranendonck niet alle oorzaken van onderuitputting in de hand. Wat de keuzes van het Rijk, de beweging op de arbeidsmarkt en geo-politieke gebeurtenissen voor budgettaire gevolgen hebben weten we niet. Wel kunnen we met de ervaringen van de afgelopen jaren naar de toekomst kijken. Hoe realistisch zijn de exploitatiebudgetten en is het investeringsprogramma 2025 – 2030? Maken we, met de verwerking van de huidige planningen in de begroting 2026 -2029, niet keuzes die achteraf niet nodig blijken te zijn? Gaan we die € 30 tot € 40 miljoen aan investeringen met de bijbehorende kapitaallasten ook echt waarmaken? Wij komen daarop terug bij de Kadernota en de Begroting.
Ook het actualiteitsgehalte van één Bestuursrapportage in het voorjaar waarover besluitvorming met begrotingsaanpassingen in het najaar plaatsvindt, komt daarbij in het geding. Een natuurlijk gaat het hier ook over budgetbeheer. De focus op het niet overschrijden van de vastgestelde budgetten gedurende het begrotingsjaar moet nadrukkelijk worden aangevuld met reële prognoses van onderschrijding. Ook gekoppeld aan bestuurlijke financiële rapportages later in het jaar.
In 2024 hebben we een nieuwe Planning & Control tool in gebruik genomen: Pepperflow. De begroting 2025 hebben we al opgezet met die tool, die van 2024 nog niet. Desondanks maken we de jaarstukken 2024 toch op binnen Pepperflow. Daarvoor hebben we eerst de programma’s van de begroting 2024 in een duidelijkere P&C structuur gezet door de concrete doelen en inspanningen er uit te filteren en vooral de resultaten daarop te verantwoorden. Daarom volstaan we hier met u te verwijzen naar de programma's met de daarin de to-the-point beschreven resultaten.
De collegeverantwoording in het jaarverslag komt daardoor duidelijker naar voren: wat wilden we bereiken? Wat hebben we daarvoor gedaan? En wat heeft het gekost?
Dat geeft de raad ook meer houvast bij haar controlerende rol en mede daarom kijken we uit naar de bespreking van de jaarstukken met uw raad.
Cranendonck mei 2025
BURGEMEESTER EN WETHOUDERS VAN CRANENDONCK
De secretaris, De burgemeester,
E. Jacobs F.A.P. van Kessel