Paragrafen

De paragraaf bedrijfsvoering geeft een toelichting op de onderdelen Bedrijfsvoering en Werk & Inkomen. De GRSA2 voert deze taken uit voor de 70.000 inwoners van de gemeenten Cranendonck, Heeze-Leende en Valkenswaard, als voor haar eigen interne organisatie. Deze paragraaf biedt inzicht in de ontwikkelingen omtrent bedrijfsvoering, gericht op het adequaat uitvoeren en het bieden van een kwalitatieve dienstverlening.

Organisatieontwikkelingen GRSA2
Een belangrijke ontwikkeling is de aanstelling van een vaste directeur. Per 1 februari 2024 vult zij deze rol in. Een vaste invulling zorgt voor meer koersvastheid en stabiliteit in de doorontwikkeling van de GRSA2. Naast de directie, zijn ook de managersfuncties ingevuld. Dit zorgt voor een stabiel MT. In 2024 is een fundament gebouwd voor het optimaliseren van de dienstverlening. Dit is in lijn met het bestuursbesluit om de GRSA2 te voorzien van een impuls en te investeren in de toekomst van de organisatie. Het Ontwikkelplan van de GRSA2 gaat hier verdere handen en voeten aan geven. (CUP 733)

Personele ontwikkelingen GRSA2
Door het tijdelijk aanstellen van een verzuimcoach en strakke sturing vanuit het MT, is het verzuim fors afgenomen. Van 9,06% in 2023 naar 5,42% in 2024. Dit betekent dat de combinatie van een laag verzuimpercentage, in combinatie met een lage meldingsfrequentie, de GRSA2 als ‘gezond bedrijf’ kan worden beschouwd. De cijfers geven geen reden tot directe aanpak. Echter is het belangrijk om de cijfers nauwlettend in de gaten te houden en alert te blijven.

Met nieuwe wervingsmethoden hoopt de GRSA2 sneller haar vacatures in te kunnen vullen. Daarnaast wordt gepoogd om hoge inhuurkosten te drukken. De GRSA2 en andere gemeenten worden geconfronteerd met hogere tarieven, waardoor de kosten stijgen. Echter blijven vacatures bij sommige vakgebieden moeilijk vervulbaar. Denk hierbij aan financiën en IT, met in het bijzonder de vacatures op het gebied van privacy- en informatiebeveiliging. De organisaties lopen risico indien deze vacatures oningevuld blijven.

In 2024 heeft de GRSA2 diverse opleidingen en trainingen gefaciliteerd. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de inhouse BBV-cursus. Naast dat deze opleidingen een belangrijke bijdrage leveren aan de investering in onze medewerkers, heeft de ontwikkeling van kennis en competenties een positief effect op de kwaliteit van de dienstverlening aan onze klantgemeenten.

Doorontwikkeling dienstverlening
Naast de reguliere dienstverlening, zijn er een aantal ontwikkelingen geweest. Het traject omtrent de jaarrekeningcontroles 2024 is zeer intensief geweest. Dit heeft geleid tot een forse extra capaciteitsvraag voor met name de teams Financiën en Auditing & Control en het tijdelijk aantrekken van externen. De prioriteit lag voornamelijk op het afronden van de accountantscontroles. Ondanks de uitdaging, heeft dit uiteindelijk geleid tot vier goedkeurende verklaringen.

In 2024 zijn er stappen gezet op het gebied van optimaliseren van de P&C, is er een start gemaakt met het implementeren van de aanbevelingen financiële functie BMC en heeft de formatieontwikkeling een plaats gekregen in het toekomstplan. Om efficiënter de P&C-producten te kunnen samenstellen, is Pepperflow geïmplementeerd. Naast dat de kans op het verstrekken van foutieve informatie wordt verkleind, helpt deze applicatie de vier organisaties om de financiële verantwoording naar een hoger niveau te tillen. Tevens is de applicatie Checkpoint aangeschaft. De risico’s en bevindingen vanuit team Auditing & Control zijn beter inzichtelijk via deze software. Daarnaast zorgt dit voor een professionaliseringsslag omtrent de uitvoering van de (verbijzonderde) interne controles.

De producten- en dienstencatalogus (PDC) is een belangrijk document ten aanzien van de afspraken over de dienstverlening die de GRSA2 biedt aan de drie gemeenten. Tijdens de directieraad in maart 2024 is besloten om de actualisatie van de PDC ‘on hold’ te zetten. De samenwerking wordt vooralsnog gecontinueerd in de huidige vorm. Desondanks wordt er gekeken naar welke diensten we kunnen leveren met de mensen die we hebben. Daar waar dat de dienstverlening onder druk zet gaan we het gesprek aan.

Om de kwaliteit van onze ICT-dienstverlening te verbeteren, is gestart met het vernieuwen van het ICT-fundament. Dit zorgt voor meer continuïteit, schaalbaarheid en flexibiliteit, passend bij het plaats- en tijdonafhankelijk werken. Daarnaast zijn in 2024 de budgethoudersregeling en het inkoopbeleid herzien, waarna deze per 1 januari 2025 van kracht zijn.

Informatieveiligheid en privacy
Gemeenten verwerken veel informatie en persoonsgegevens. Deze informatie wordt o.a.  gebruikt om besluiten te nemen, beleid op te maken, beschikkingen af te geven, hulp en diensten te verlenen. Het kan vergaande gevolgen hebben als informatie niet juist of niet beschikbaar is of in verkeerde handen terechtkomt. Informatiebeveiliging is het middel om te borgen dat (persoons)gegevens beschermd zijn, systemen en informatie beschikbaar zijn en betrouwbaar zijn. Informatiebeveiliging, wat gaat over de beschikbaarheid, integriteit en vertrouwelijkheid van informatie, heeft een hoge prioriteit. Informatieveiligheid en privacy zijn van wezenlijk belang voor de (lokale) overheid. In november 2024 is daarom ook besloten om de formatie voor een Privacy Officer op te nemen in de begroting.

Jaarlijks leggen gemeenten verticaal(toezichthouders/ministeries) en horizontaal(gemeenteraad) verantwoording af over informatiebeveiliging. Hiervoor is de ENSIA (Eenduidige Normatiek Single Information Audit) ontwikkeld. Dit is een zelfevaluatie aangevuld met een externe audit voor de domeinen DigiD en Suwinet. De ENSIA-audit is gebaseerd op de Baseline Informatiebeveiliging Overheid(BIO). Een basisniveau van informatiebeveiliging wat geldt voor alle overheidslagen. Over de resultaten van de ENSIA-zelfevaluatie en IT-audit worden de gemeenteraden jaarlijks via een Raadsinformatiebrief geïnformeerd.

In 2024 is een start gemaakt met een nieuw “Strategisch informatiebeveiligings- en privacy beleid”.  Daarnaast is in 2024 ingezet op bewustwording, dit is en blijft een continue proces. De mens is een belangrijke, maar ook kwetsbare schakel als het gaat over informatiebeveiliging.

W&I
De werkzaamheden van de afdeling Werk & Inkomen volgen grotendeels de landelijke ontwikkelingen en die van de 3 gemeenten. Daarnaast heeft het team Werk & Inkomen zich in 2024 wederom ingezet voor de afhandeling van de energietoeslag, het leefgeld voor Oekraïense vluchtelingen en het financieel ondersteunen van slachtoffers van de kinderopvangtoeslagaffaire. Ook is het uitvoeringsplan schuldhulpverlening gestart en is de evaluatie van het breed minimabeleid & het kader voor de opzet van het minimabeleid (geharmoniseerd) tot stand gekomen. Door het project ‘klant in beeld’ zijn uitkeringsgerechtigden goed in beeld en zijn nieuwe re-integratietrajecten aanbesteed.  

Al met al een bewogen jaar, met diverse uitdagingen op het gebied van bedrijfsvoering. Desondanks heeft de GRSA2 mooie resultaten bereikt en zijn er stappen gezet om de dienstverlening te verbeteren. Het bestuur heeft in november 2024 haar vertrouwen uitgesproken om te investeren in de toekomst van de GRSA2. De organisatie ziet deze ontwikkeling met enthousiasme tegemoet en gaat hier in 2025 verdere invulling aan geven.

In 2024 ontstaat een voordeel van circa 684.000 in het P-budget, onder andere als gevolg van de openstaande vacatures en lagere kosten voor secundaire arbeidsvoorwaarden dan begroot. 

In onderstaande tabel staat weergegeven hoe het P-budget voor 2024 is opgebouwd.

Inleiding

Met ingang van het boekjaar 2023 is de gemeente verplicht om zelf een rechtmatigheidsverantwoording op te stellen. Hiermee legt het college zelfstandig verantwoording af in hoeverre de in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties, rechtmatig tot stand zijn gekomen. Dit houdt in dat deze in overeenstemming zijn met door de raad vastgestelde kaders zoals de begroting en verordeningen en met bepalingen in de relevante wet- en regelgeving.

De raad  heeft een verantwoordingsgrens vastgesteld waarboven de afwijkingen (fouten en onduidelijkheden) moet worden opgenomen in de rechtmatigheidsverantwoording. De verantwoordingsgrens is vastgesteld op 1% van de totale lasten inclusief mutaties in de reserves en is daarmee vastgesteld op € 808.960.  Het college heeft met de raad afgesproken dat onrechtmatigheden vanaf € 81.000 (rapportagegrens, zijnde 10% van de verantwoordingsgrens) in de paragraaf bedrijfsvoering worden toegelicht. Deze toelichting gaat  in op de bevindingen van het begrotingscriterium, het voorwaardencriterium en het misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O) criterium.

De in de jaarrekening opgenomen rechtmatigheidsverantwoording is opgesteld volgens de Kadernota rechtmatigheid van de commissie BBV en de financiële- en controleverordeningen van onze gemeente. Daarnaast geldt het Misbruik en Oneigenlijk gebruik (M&O) beleid als toetsingskader voor de rechtmatigheidsverantwoording.
Vastgestelde verordeningen

De raad heeft – mede in het kader van de rechtmatigheidsverantwoording – de volgende verordeningen vastgesteld over 2024:
1.    Controleprotocol voor de accountantscontrole van de gemeente Cranendonck 2024;
2.    Financiële verordening Cranendonck  2024.

Begrotingscriterium
Het begrotingscriterium heeft betrekking op de grenzen van de baten en lasten in de door de raad geautoriseerde begroting. Het gaat hierbij tevens om de investeringskredieten en de hiermee samenhangende programma’s, waarbinnen de financiële beheershandelingen tot stand komen.

De uitwerking van het begrotingscriterium in de rechtmatigheidsverantwoording volgt uit de financiële verordening artikel 10. Daarnaast is in 2024 de kadernota rechtmatigheid aangepast met een nadere uitwerking rondom het thema begrotingscriterium. Daarbij wordt het volgende schema gehanteerd:

Het bepalen of respectievelijk welke afwijkingen acceptabel zijn, is voorbehouden aan de gemeenteraad. 

Onze financiële verordening geeft voor wat betreft het onderwerp begrotingsrechtmatigheid (artikel 10) niet optimaal invulling aan bovenstaande richtlijn uit de kadernota. Zo is bijvoorbeeld nog geen richtlijn gesteld rondom het tijdig melden van financiële voordelen.

In het controleprotocol zijn de voorwaarden opgenomen waarin uitgelegd wordt in welke gevallen afwijkingen van de begroting onrechtmatig, danwel rechtmatig zijn. Ook hier zijn nog geen duidelijke afspraken gemaakt over wat tijdig melden is.

Voor de uitwerking van de rechtmatigheidsverantwoording wordt onder tijdig melden het volgende verstaan:
•    Overschrijdingen op lasten en/of investeringen zijn altijd onrechtmatig, maar kunnen wel als acceptabel worden aangemerkt. In 2024 doen deze situaties zich niet voor.
•    Financiële voordelen (onderschrijdingen van lasten en/of investeringen en afwijkingen op baten) zijn in aard niet onrechtmatig. We stellen ons op het standpunt dat tijdig melden van deze afwijkingen nog bij de jaarrekening kan. 

1.A. Overschrijdingen lasten in programma's

Er zijn geen overschrijdingen van lasten in programma's in 2024

1.B. Overschrijdingen kredieten

De totale overschrijding kredieten 2024 bedraagt € 9.449

2. Reservemutaties

Alle reservemutaties in 2024 zijn geautoriseerd door een raadsbesluit.

3. Overschrijding van baten en/of onderschrijding van lasten en baten die niet tijdig aan de raad zijn gemeld of tot een begrotingswijziging hebben geleid. 

In lijn met het stroomschema van het BBV en de financiële verordening zijn alle financiële voordelen naar hun aard niet onrechtmatig en daarom niet betrokken in de rechtmatigheidsverantwoording. De toelichting van de financiële voordelen ten opzichte van de begroting na wijziging vindt u terug in de programmaverantwoording.

4. Voorwaardencriterium: Onrechtmatigheden als gevolg van  ten onrechte niet Europees aanbesteden

1. Aanbieder onderhoud en calamiteiten riolering 2021-2024 :
•    Bevinding: Voor onderhoud en calamiteiten is een enkelvoudige aanbesteding gedaan met een geschatte waarde van € 24.000 per jaar. In de praktijk wordt deze waarde jaarlijks ruim overschreden. De totale besteding  op deze homogene diensten over 4 jaar komt uit boven de Europese aanbestedingsgrens: € 309.585. 
•    Onrechtmatigheid: In 2024 gaat het om een waarde van € 103.193. Dit leidt tot verwerking in de rechtmatigheidsverantwoording
•    Maatregel: In 2025 continueren de werkzaamheden. De werkzaamheden worden in 2025 opnieuw aanbesteed.

2. Aanbieder speeltoestellen : 
•    Bevinding: Voor de aanschaf en onderhoud speeltoestellen is geen overeenkomst afgesloten. Er is sprake van enkelvoudige aanbesteding. De totale  leveringen over 4 jaar komt uit  boven de Europese aanbestedingsgrens: € 269.898.
•    Onrechtmatigheid: In 2024 gaat het om een waarde van € 104.128. Dit leidt tot verwerking in de rechtmatigheidsverantwoording.
•    Maatregel: Ook in 2025 worden  speeltoestellen aangekocht. Voor deze aankopen wordt in 2025 een aanbestedingstraject opgestart.

3. Elektrotechnische werkzaamheden : 
•    Bevinding: Voor het onderhoudscontract E&W installaties gemeentehuis is een overeenkomst afgesloten via de BIZOB. Voor overige elektrotechnische echter  werkzaamheden niet. De diensten over 4 jaar van deze overige werkzaamheden, gekwalificeerd als homogene diensten,  komen uit  boven de Europese aanbestedingsgrens: € 229.817.
•    Onrechtmatigheid: In 2024 gaat het om een waarde van € 134.932. Dit leidt tot verwerking in de rechtmatigheidsverantwoording. 
•    Maatregel: In 2025 continueren deze overige elektrotechnische werkzaamheden. daarom wordt deze dienstverlening in 2025 opnieuw  aanbesteed.

4. Tijdelijke energievoorziening opvang ontheemden Oekraïne :
•    Bevinding: Als tijdelijke noodoplossing (vanwege netcongestie kan Enexis niet aansluiten)  is gekozen voor het huren via enkelvoudige onderhandse aanbesteding  van een tijdelijke energievoorziening. Het gaat om een huurbedrag van € 3.778 p/wk onder de overeengekomen voorwaarde van minimaal 24 maanden huur en komt in 2024 uit op € 239.000.
•    Onrechtmatigheid: In 2024 gaat het om een waarde van  € 18.000. Dit leidt tot verwerking in de rechtmatigheidsverantwoording.
•    Maatregel: in 2025 deze continueert de dienstverlening en moet beoordeeld worden of een aanbesteding alsnog nodig is i.r.t het aangesloten worden op het reguliere energienetwerk.

Aanbestedingsonrechtmatigheden samengevat in een  overzicht:

De Wet open overheid (Woo) regelt welke overheidsinformatie openbaar is en hoe iemand die kan aanvragen. Door de Woo moet duidelijker worden wat de overheid doet en waarom. Overheidsinformatie is openbaar, behalve als er een reden is waarom dat niet kan. De coördinatie van Woo-verzoeken is belegd bij de GRSA2.
De belangrijkste plichten die de overheid heeft volgens de Woo zijn:

•    actieve openbaarmakingsplicht: de overheid moet sommige informatie uit zichzelf  openbaar maken;
•    openbaarmakingsplicht op verzoek: de overheid maakt informatie openbaar als iemand erom vraagt;
•    informatiehuishoudingsplicht: overheidsinformatie moet goed te vinden zijn.

De Woo verplicht overheden om -gefaseerd door middel van tranches- actief documenten uit de verschillende informatiecategorieën te publiceren. De A2 Samenwerking heeft hier een project voor ingericht.

De gemeente Cranendonck voldoet per 1 november 2024 aan de eerste tranche van de Woo. Per 1 november moesten vijf informatiecategorieën verplicht openbaar zijn gemaakt. Dit betekent dat burgers en belanghebbenden vanaf 1 november 2024 toegang hebben tot:

• Wetten en algemeen verbindende voorschriften
• Overige besluiten van algemene strekking
• Organisatie en werkwijze
• Bereikbaarheidsgegevens
• Vergaderstukken van de Staten-Generaal (niet van toepassing voor de gemeente)

In de loop van 2025 zullen ook de informatiecategorieën uit de tranche 2 van de Woo wettelijk verplicht worden. Hierin zijn andere informatiecategorieën opgenomen. Van deze informatiecategorieën voldoen we nu al gedeeltelijk aan de wettelijke verplichting tot actieve openbaarmaking van:

• Jaarplannen en jaarverslagen
• Bij vertegenwoordigende organen ingekomen stukken

In het afgelopen jaar zijn er 37 Woo-verzoeken ontvangen. Het aantal Woo-verzoeken laat zich moeilijk voorspellen. De verwachting is dat naarmate er meer informatie actief openbaar wordt gemaakt, het aantal Woo-verzoeken zal afnemen.

“Informatiehuishouding” betreft de opslag, het beheer en de verstrekking van gegevens binnen een organisatie. Dit moet goed georganiseerd zijn, zodat iedereen snel toegang heeft tot de benodigde informatie en om de besluitvorming te kunnen verantwoorden.

In het afgelopen jaar hebben we ons gericht op het vergroten van het bewustzijn over een goed georganiseerde informatiehuishouding en de toekomstige verplichte openbaarheid. De eerste stappen zijn gezet om de informatie uit Tranche 1 en 2 goed te ontsluiten.

Deze paragraaf bevat een beknopte weergave van het door de gemeente gevoerde grondbeleid, zoals vastgelegd in de Nota Grondbeleid. Daarnaast wordt gerapporteerd over de voortgang van de gemeentelijke grondexploitaties. De opzet van deze paragraaf is gebaseerd op de voorschriften, zoals opgenomen in de notitie “Grondbeleid in begroting en jaarstukken (2023)” van de commissie besluit Begroting en verantwoording (BBV)  en bevat een verantwoording van de gemeentelijke grondexploitaties. De boekwaarde van de projecten is eveneens volgens de voorschriften van het BBV verwerkt in de balans.

Nota Grondbeleid

In de nota Grondbeleid wordt antwoord gegeven op de “hoe”-vraag, voor wat betreft hoe de gemeente haar grondposities inzet.  Daarnaast geeft het grondbeleid antwoord op de vraag; “Welke rol pakt de gemeente om daar waar grond, vastgoed en grondposities een rol spelen, de gemeentelijke ambities te realiseren?” Tevens wordt in de nota grondbeleid een antwoord gegeven op welke instrumenten de gemeente Cranendonck ter beschikking heeft en op welke wijze zij deze kan inzetten.

De gemeente Cranendonck kiest voor het toepassen van een situationeel grondbeleid.  Op basis van dit beleid kan de gemeente de beschikbare beleidsinstrumenten tijdig inzetten om het gewenste resultaat optimaal te ondersteunen. Dit toegespitst op de opgave, de locatie en de situatie, waarmee de bestuurlijke gewenste verandering van het ruimtelijk grondgebruik tot stand gebracht kan worden.

De gemeente is zich ervan bewust dat maatwerk nodig is om te kunnen sturen op het gewenste resultaat. Maatwerk kan per opgave (wonen, bedrijvigheid, agrarisch, natuur, e.d.) verschillen maar ook per locatie (binnen kernen, kern t.o.v. buitengebied, lokaal versus regionaal). Op basis van situationeel grondbeleid kan hier op een juiste wijze op geanticipeerd en ingespeeld worden en wordt het grondbeleid een middel om invloed uit te oefenen en sturing te geven aan de beleidsdoelen binnen de verschillende opgaven.

Actualisatie grondexploitaties

Jaarlijks worden de grondexploitaties geactualiseerd. Over het geprognosticeerde financiële resultaat van de gezamenlijke grondexploitaties wordt gerapporteerd door middel van deze paragraaf.

Projecten

De grondexploitaties c.q. plannen zijn onderverdeeld in:

• Gemeentelijke grondexploitaties:

Er is sprake van een door de raad vastgestelde grondexploitatie. De gemeente is eigenaar van de grond. De boekwaarde van deze projecten wordt op de balans verantwoord in de categorie ‘In exploitatie genomen (bouw)gronden’.

• Toekomstige gemeentelijke grondexploitaties:

De gemeente is eigenaar van de grond, er is nog geen grondexploitatie vastgesteld. De boekwaarde van de grond wordt verantwoord onder de categorie ´Materiële Vaste Activa´. De plankosten worden, maximaal 5 jaar, tot het moment van vaststelling van de grondexploitatie gerubriceerd onder de categorie ‘Immateriële vaste activa’. Plankosten ouder dan 5 jaar worden afgeboekt indien blijkt dat er na het verstrijken van deze termijn geen grondexploitatie is vastgesteld. Er zijn momenteel geen plannen die dicht tegen deze termijn van 5 jaar aan zitten.

• Particuliere plannen:

De rol van de gemeente heeft betrekking op de procedure voor de vaststelling van een nieuw bestemmingsplan. Het eigendom van de grond is in particuliere handen. De gemeentelijke (plan)kosten worden door middel van een exploitatieplan of een anterieure overeenkomst in rekening gebracht bij de initiatiefnemer van het betreffende plan. De boekwaarde wordt op de balans verantwoord als kortlopende vordering indien er sprake is van een ondertekende anterieure overeenkomst.

Winst- en verliesneming.

Volgens de richtlijnen van de BBV treffen wij een (verlies)voorziening voor een gemeentelijke grondexploitatie die een geprognosticeerd tekort laat zien. Op basis van de jaarlijkse actualisatie van de betreffende grondexploitatie wordt de hoogte van de voorziening herijkt. Deze voorziening wordt, als een waarde correctie, in mindering gebracht op de boekwaarde van de bouwgrond in exploitatie. Bijstellingen van de voorziening worden verrekend met de reserve Grondexploitaties. Winst wordt er tussentijds genomen indien hier sprake van is volgens de Percentage of completion (POC) methode zoals voorgeschreven in het Bbv. In het boekjaar 2024  nemen we in totaal voor een bedrag van €1.401.984 aan tussentijdse winst in de plannen Neerlanden en  Airpark.

Gemeentelijke grondexploitaties

Er is sprake van een gemeentelijke grondexploitatie indien de grond in eigendom is van de gemeente, of gedurende de looptijd van het plan wordt verworven, en de raad een grondexploitatie heeft vastgesteld. De boekwaarde wordt op de balans verantwoord in de categorie ‘In exploitatie genomen (bouw)gronden’.

De boekwaarde bedroeg per 1-1-2024 een bedrag van €712.759 negatief. In 2024 hebben we in totaal in alle grondexploitaties een bedrag aan  €1.631.107 aan kosten gerealiseerd en €5.247.926 aan ontvangsten. In deze ontvangsten is een bedrag opgenomen van €2.798.000 voor het plan Baronie zijnde het bedrag aan inbrengwaarde wat bij het afsluiten van de grondexploitatie Baronie wordt overgeboekt naar de balanspost materiele vaste activa.  Het  bedrag aan boekwaarde wat daarna voor Baronie nog overblijft zijnde €1.869.000 wordt als verlies genomen ten laste van de algemene reserve.

Daarnaast hebben we een tussentijdse winst genomen van €1.401.984 voor de complexen Airpark en Neerlanden. De boekwaarde per 31-12-2024 komt uit op negatief bedrag van  €4.793.846. Dat betekent dat we over alle grondexploitaties gezien we meer opbrengsten hebben ontvangen dan dat we kosten hebben gemaakt. Rekening houdende met de toekomstig nog te maken kosten en toekomstig te realiseren opbrengsten is het risicoprofiel van de grondexploitaties hierdoor zeer laag te noemen. 

De financiële positie bestaat uit de boekwaarde van de gemeentelijke grondexploitaties en de reserves en risico’s die samenhangen met de exploitatie van (bouw)grond. Bij de bepaling van de financiële positie kijken we achtereenvolgens naar de reserve ruimtelijke kwaliteit, de voorziening nadelige grondexploitaties, de reserve grondexploitatie en het weerstandsvermogen.

Reserve Ruimtelijke Kwaliteit

De voeding voor de bestemmingsreserve Fonds Ruimtelijke Kwaliteit vindt plaats vanuit particuliere plannen waar een bijdrage wordt gevraagd voor deze reserve en door een bijdrage vanuit de gemeentelijke grondexploitaties op basis van een bijdrage per m2 verkochte grond. De mutatie van deze reserve is weergegeven in onderstaande tabel.

Verloop reserve Fonds Ruimtelijke kwaliteit

Voorziening Nadelige grondexploitaties

Volgens de richtlijnen van de BBV moet een voorziening getroffen worden voor gemeentelijke grondexploitaties die een tekort laten zien op basis van een begroting op einde looptijd. Op basis van de jaarlijkse actualisatie van de gemeentelijke grondexploitatie wordt de hoogte van de voorziening herijkt. De voorziening wordt in mindering gebracht op de balanspost ´Onderhanden werk inzake grondexploitaties´.

Bijstellingen van de hoogte van de voorziening geschiedt middels verrekening met de reserve grondexploitatie.

Specificatie voorziening Nadelige grondexploitaties

Risico’s grondexploitaties

Aan het exploiteren van (bouw)grond zijn risico’s verbonden. Zeker gelet op de lange looptijden, de relatief hoge voorinvesteringen en omvangrijke geprognosticeerde verkoopopbrengsten bij gemeentelijke grondexploitaties, moet rekening gehouden worden met een reëel risico.

 Voor de kwantificering van de risico´s wordt onderscheid gemaakt in algemene (exploitatie)risico´s en project specifieke risico´s. Voor het complex Rubenslaan is de risico inschatting, uitgaande van een ‘slecht weer scenario’ (dit wil zeggen een verslechtering van het geprognosticeerd resultaat of het niet (geheel) kunnen verhalen van de door de gemeente Cranendonck gemaakte kosten), berekend op een bedrag van afgerond €4.000.  Het risicobedrag is zeer laag omdat alle gronden verkocht zijn en de looptijd van het project beperkt is. Voor de complexen Neerlanden en Airpark zijn de geprognotiseerde resultaten dusdanig dat risico’s opgevangen kunnen worden binnen het resultaat van de grondexploitatie. 

In de vermogenspositie is rekening gehouden met een risicobedrag van € 200.000 voor reeds gestarte initiatieven (het niet geheel kunnen verhalen van de door de gemeente gemaakte kosten) en € 150.000 (algemeen voorbereidingsbudget) voor nieuwe initiateven welke uiteindelijk niet doorgaan; totaal een risicobedrag van € 350.000. Het totale bedrag voor risico’s komt daarmee uit op een bedrag van €350.000 plus €4.000 = €354 .000.

Risico´s in relatie tot reserve grondexploitatie

Het uitgangspunt voor het bepalen van de minimumhoogte van de reserve grondexploitaties is dat er voldoende financiële buffer aanwezig moet blijven voor een verantwoorde continuering van de bedrijfsvoering. Hierbij is de minimumhoogte berekend op €354.000 gebaseerd op de risico’s.  De bovengrens bedraagt anderhalf maal de omvang van de noodzakelijke ondergrens en gezien de omvang van de risico’s bepaald op een bedrag van 1,5 * €354.000 = €531.000.

Reserve grondexploitaties

De reserve grondexploitaties is ingesteld om de resultaten van de lopende complexen en de ongedekte voorbereidingskredieten op te vangen. Elk jaar wordt op basis van de stand van de noodzakelijke reservepositie bepaald hoe hoog het bedrag is dat overgeheveld kan/moet worden naar/van de gemeentelijke algemene reserve.

Overzicht verloop reserve Grondexploitaties

Weerstandsvermogen

Op grond van het BBV bepaalt het weerstandvermogen de mate waarin middelen vrijgemaakt kunnen worden om naast het afdekken van tekorten ook substantiële tegenvallers en risico’s op te vangen (zonder aanpassing van beleid). Voor het bepalen van het weerstandsvermogen zijn drie zaken van belang:

1. De uiteindelijke resultaten van de grondexploitaties en particuliere plannen;
2. De risico’s van/rondom grondexploitaties;
3. De stand en ontwikkeling van de reserve grondexploitatie.

Specificatie weerstandsvermogen

Het risico minder winst van € 378.000 vloeit voort uit de risico analyse van de grondexploitaties Neerlanden en Airpark waarbij naar scenario’s wordt gekeken als mogelijk hogere inflatie van kosten (5%), stijging van rente naar 2,5% en 10% lagere grondprijzen in combinatie met een inschatting van de kans van optreden.

Er kan worden geconcludeerd dat de huidige reserve grondexploitatie en de geprognosticeerde positieve resultaten van de grondexploitaties ruimschoots de risico’s afdekken.

Een groot vermogen is geïnvesteerd in de kapitaalgoederen in onze gemeente. De kapitaalgoederen zijn van groot belang voor het zo optimaal mogelijk functioneren van onze gemeente, onder meer op het gebied van de leefbaarheid, veiligheid, verkeer en vervoer en recreatie. Onderhoud en beheer is nodig om kapitaalvernietiging te voorkomen. Met het beheer en onderhoud van onze wegen, de openbare verlichting, den het water, het openbaar groen en onze gemeentelijke gebouwen is een grote inzet van onze middelen (personeel en financiën) gemoeid. Deze paragraaf geeft via een dwarsdoorsnede van de begroting, inzicht in de mate van onderhoud en de financiële lasten daarvan.

Algemeen kaderstellend is:

Notitie Beheer Openbare Ruimte 2021-2025 vastgesteld in september 2020. Hierin is afgesproken dat het garantieniveau van de kapitaalgoederen niveau B is. Hierbij wordt gestreefd naar het onderhoudsniveau B-plus voor de belangrijkere openbare ruimte en infrastructuur. Twee keer per jaar wordt het niveau gemonitord.

Opstellen IBOR 2026-2030

Om het beheer van de openbare ruimte te continueren is het gewenst tijdig te starten met het opstellen van de nieuwe notitie BOR 2026-2030. Planning is om de nieuwe notitie voor het beheer van de openbare ruimte in 2025 door de raad te laten vaststellen. Bij de integrale notitie voor het Beheer van de Openbare Ruimte worden de volgende vakdisciplines meegenomen:

In 2024 is gestart met het selecteren van het adviesbureau wat ons gaat ondersteunen bij het opstellen van het IBOR. Dit heeft uiteindelijk geresulteerd dat er begin 2025 een adviesbureau is geselecteerd en is begonnen met de voorbereidingen van het opstellen van het IBOR.

De 10.000 euro welke in 2024 stonden opgenomen zijn overgeheveld naar 2025, omdat we dus begin 2025 zijn begonnen met het opstellen van het IBOR in samenwerking met het geselecteerde adviesbureau.

Met de aanleg, het beheer en onderhoud van het gemeentelijke groen versterken we het groene en rustieke karakter van Cranendonck. Groen speelt een belangrijke rol in het behouden van en versterken van de eigen uitstraling van elke kern. Daarnaast draagt een robuuste groenstructuur bij aan het behalen van onze duurzaamheids- en klimaatdoelstellingen, onder meer door het verminderen van hittestress en het bufferen van regenwater. Zo kunnen wij Cranendonck ook in de toekomst leefbaar houden voor alle inwoners. Product Openbaar groen maakt onderdeel uit van programma 1: Wonen + Leven.

Voor het onderhoud van het kapitaalgoed “groen” is het volgende kaderstellend:

• Notitie Beheer Openbare Ruimte 2021-2025
• Rijksregels flora en fauna, artikel 11.27, Bal
• Zorgplicht bomen (Boomveiligheidscontrole en cyclisch beheer) 
• Groenvisie Cranendonck 2024

Kosten onderhoud 2024

Ieder jaar wordt een werkplan groen opgesteld. Aangezien groen een levend kapitaalgoed is, kunnen we geen meerjarenplanning hiervoor maken. De gemeentelijke bomen worden in een vaste cyclus van vier jaar gesnoeid.

Onderhoudsachterstanden

De huidige onderhoudsbudgetten zijn afgestemd op het behalen van het kwaliteitsniveau C in de openbare ruimte. We trachten hiervoor niveau B te realiseren. In 2024 hebben we wisselend een B en C niveau behaald. Door het groeizame weer in het voorjaar was het niet mogelijk om consequent een B-niveau te behalen. 

De kwaliteit van ons bomenbestand is achterstallig omdat hieraan al jaren geen regulier periodiek onderhoud heeft plaatsgevonden. In 2023/2024 zijn alle achterstanden in en rondom Soerendonk en Gastel weggewerkt. De planning is dat we in 2025/2026 alle snoeiachterstanden hebben weggewerkt.

Ontwikkelingen

Het bomenplan van de gemeente Cranendonck is afgelopen in 2024. In september 2024 is een nieuwe Groenvisie aangenomen door de raad, waarbij de focus komt te liggen op het creëren van groennetwerken door de openbare ruimte. Hiervoor wordt in 2025 een uitvoeringsprogramma opgesteld. 

De “Wegen” zijn een onderdeel van het programma 1: Wonen + Leven. De gemeente heeft een uitgebreid wegennet met een groot areaal aan verhardingen, wegmarkeringen, bermen, onverharde en halfverharde wegen. Voor het in stand houden en verbeteren van het wegennet is het noodzakelijk tijdig en continue onderhoud te verrichten. Met het uitvoeren van voldoende en effectief onderhoud wordt tegemoetgekomen aan het verlengen van de levensduur van de verhardingen en het verbeteren van de verkeersveiligheid. Tevens wordt met de ontwikkeling en afstemming met integrale projecten een beter woon- en leefklimaat gecreëerd. Aanleg en onderhouden van civieltechnische kunstwerken, verharde en onverharde wegen, recreatieve fietspaden, dorpskernen en rustlocaties dragen bij aan het stimuleren van bedrijfsontwikkelingen, recreatie en toerisme.

Voor het onderhoud van de kapitaalgoederen “wegen” is het volgende kaderstellend:

• Notitie Beheer Openbare Ruimte 2021-2025, vastgesteld door de Raad in 2020 Hierin staat het gewenste kwaliteitsniveau beschreven.
• Beheerplan wegen 2021-2025, vastgesteld door het college december 2020.
• Wet- en regelgeving zoals:
  • De Wegenwet en Wegenverkeerswet
  • Risico- en schuldaansprakelijkheid
  • Wet milieubeheer, Besluit bodemkwaliteit en Geluid
  • Duurzaamheid
  • Gemeentelijk Verkeer en Vervoerplan (GVVP) 2017 – 2025, vastgesteld in april 2017.
• De kwaliteit van de wegen is mede vormgegeven op basis van de CROW (Centrum voor Regelgeving in de Grond-, Wegen- en Waterbouw) richtlijnen.

Kosten onderhoud in 2024

De gemeente Cranendonck heeft het onderhoud aan de wegen in 2024 laten uitvoeren op basis van het Beheerplan wegen 2021 - 2025 en het uitvoeringsplan wegenonderhoud voor 2024. Bij het jaarlijkse uitvoeringsplan worden naast de verharde wegen ook de onverharde wegen, bermen, wegmarkeringen en civiele kunstwerken meegenomen. Na de winterperiode stelden we het uitvoeringsplan op, hoe om te gaan met de verouderingen van de verhardingen, winterse invloeden, zware transporten en kabel- en leidingwerk. Deze bijstelling van het uitvoeringsplan voerden we uit aan de hand van periodieke weginspecties en schouwgegevens. Daarnaast stemden we het uitvoeringsplan integraal af met de verkeersmaatregelen, rioleringsprojecten en herinrichtingsplannen van de openbare ruimte.  

Het uitvoeringsplan van 2024 stemden we af op de kwaliteitsambities van de notitie Beheer Openbare Ruimte 2021-2025. Deze notitie is in september 2020 vastgesteld. Hierin is afgesproken dat het garantieniveau van de kapitaalgoederen niveau C is. Hierbij streven we naar het onderhoudsniveau C-plus voor de belangrijkere openbare ruimte en infrastructuur. Op basis van aanvullende onderhoudsadviezen zijn in 2024 werkkredieten beschikbaar gesteld voor de het Uitvoeringsprogramma wegen 2024.

In 2024 is gestart met de realisatie van het project Meemortel Budel. De oplevering van de herinrichting van de Meemortel is gepland in 2025.

Onderhoud wegen

Naast het klein en regulier onderhoud voerde de gemeente in 2023 ook enkele grotere projecten uit. Dit was het groot onderhoud van de Robert Schumansingel, De Root, Rummeling, Ontginningsweg (gedeelte Chijnsgoed einde rijbaan), Klaterspeelweg, Vossenberg en Fabrieksstraat in Budel Dorplein. Ook verrichte we onderhoud aan de trottoirs en fietspaden van de Kempenlandstraat, Dorpsstraat (gedeelte Vincent van Goghlaan – Heesakkerweg), Willem de Zwijgerstraat (gedeelte Keizer Ottostraat  - Burg. van Houtstraat) en Maarheezerweg. Verder voerden we in 2024 op basis van klachten en meldingen een aantal kleinschalige verkeersmaatregelen uit.

De resterende middelen in de voorziening onderhoud wegen sluiten aan op de uitvoering van het beheerplan wegen voor de onderhoudsperiode 2021 - 2025. De jaarlijkse uitvoeringsplannen zijn voor deze periode afgestemd op de beschikbare budgetten en kredieten voor de vervangingsinvesteringen.

Onderhoudsachterstanden

Er zijn geen onderhoudsachterstanden. In de meerjarenplanning stemmen we het onderhoud integraal af op de geplande reconstructies, verkeersmaatregelen en rioleringsprojecten. Bij gepland groot onderhoud en reconstructies onderhouden we de wegen, pleinen en trottoirs op basis van de ondergrens kwaliteit C. Ook houdt de gemeente in de planning rekening met kabel- en leidingwerkzaamheden van de nutsbedrijven.

Openbare verlichting verbetert de leefbaarheid, de sociale- en verkeersveiligheid. Een belangrijk aandachtspunt is ook duurzaamheid en energiebesparing. Het product Openbare Verlichting maakt onderdeel uit van programma 1: Wonen + Leven.

Voor het onderhoud van het kapitaalgoed ‘elektrische installaties’ is het volgende kaderstellend:

• Notitie Beheer Openbare Ruimte 2021-2025, vastgesteld door de Raad in 2020. Hierin staat het gewenste kwaliteitsniveau beschreven.
• Beheerplan Openbare Verlichting 2024 t/m 2028.
• Richtlijn NPR 13201 (Nederlandse Praktijk Richtlijn voor de kwaliteitscriteria van openbare verlichting).
• Nieuwe ontwikkelingen in de woonkernen. 
• Nationaal energie-/klimaatakkoord.

Op basis van eigen waarnemingen en meldingen van anderen zijn defecten aan de openbare verlichting op adequate wijze gerepareerd. Dit gebeurde binnen de vastgestelde beheerkaders. Eind 2024 waren er geen onderhoudsachterstanden.

Spelen is voor kinderen van groot belang voor hun lichamelijke en geestelijke ontwikkeling. Daarnaast nodigt een veilige openbare speelruimte uit tot actief bewegen. Product Speelvoorzieningen maakt onderdeel uit van programma 1: Wonen + Leven.

Voor het onderhoud van het kapitaalgoed ‘speelvoorzieningen’ is het volgende kaderstellend:

Veiligheid van de speeltoestellen wordt getoetst aan de hand van wettelijke richtlijnen.

Kosten onderhoud 2024

De jaarlijkse inspecties en de daaruit voortvloeiende onderhoudswerkzaamheden kunnen binnen het onderhoudsbudget worden betaald. Volgens de vastgestelde besluitvorming is er geen ruimte voor vervangingsinvesteringen op krimplocaties.

Onderhoudsachterstanden:

Er zijn geen onderhoudsachterstanden.

Uitvoering projecten ter verbetering van kapitaalgoederen:

Conform eerder genomen besluiten bouwen we de locaties met speeltoestellen af van 58 naar 16 locaties. De natuurlijke levensduur van de toestellen is leidend voor de afbouw. Wanneer alle speeltoestellen zijn verwijderd aan de hand van de natuurlijke levensduur, blijven de locaties wel bestaan als speelveld of groenstrook. Gezien de goede kwaliteit van de bestaande toestellen zijn er nagenoeg geen toestellen verwijderd. Wel is er hergebruik gemaakt van vrijgekomen speeltoestellen om kwaliteit en diversiteit te borgen. In Maarheeze speellocatie Hermelijnstraat is hier een voorbeeld van. Ter plekke is een oud onveilig toestellen vervangen door een gebruikt toestel waarmee de speeldiversiteit weer op peil is gebracht. 

Ontwikkelingen:

Bij de behandeling van de begroting in de raad op 7 november 2023 is een amendement aangenomen voor de aanleg van een speeltuin bij de Kijkakkers in Maarheeze. Er zijn op 18 april (start project), 3 juni 2024 (ophalen input inwoners) en op 3 september 2024 (presenteren concept ontwerp) informatieavonden geweest met de omgeving over het ontwerp van de speeltuin. Er is uiteindelijk een plan vastgesteld in samenspraak met de buurt en dit is verder voorbereid om tot uitvoering over te gaan. De oude skatebaan wordt vervangen door een pumptrack en een modern speelcourt wordt aangelegd. 

Verder is eind 2024 duidelijk geworden dat er in een speeltuin in Budel Dorplein een loodvervuiling zit. De Provincie heeft hiervoor onderzoek gedaan. In 2025 is een informatieavond geweest met bewoners en zijn de korte termijn maatregelen genomen. Dit wordt verder opgepakt in 2025.

Gemeente Cranendonck heeft de wettelijke zorgtaken rondom afval-, hemel - en grondwater omschreven in het verbreed gemeentelijk rioleringsplan 2021-2025 (vGRP). Dit vGRP is een beleidsplan op lange termijn. De raad stelde dit vast in 2020. In het plan staat de berekening van de kostendekkendheid om de ontwikkeling van de rioolheffing inzichtelijk te maken. In kostendekkingsberekeningen maken we een analyse van de hoogte van het tarief van de rioolheffing in relatie tot de lasten en baten. De rioolheffing is een bestemmingsbelasting. Dit is een belasting waarvan de opbrengsten bestemd zijn voor een bepaald doel, in dit geval de gemeentelijke watertaken. De lasten bestaan enerzijds uit de exploitatielasten (jaarlijks terugkerende lasten) en anderzijds uit investeringen die over een lange termijn afgeschreven worden. het beleid van het vGRP vertalen we jaarlijks naar operationele plannen. Ook eventuele verschuivingen in het uitvoeringsprogramma onderbouwen we hierin. 

Alle inwoners en bedrijven in de gemeente Cranendonck hebben baat bij een goed functionerend rioolstelsel uit oogpunt van volksgezondheid en milieubescherming. Daarnaast draagt doelmatige inzameling en verwerking van hemelwater bij tot een aangenaam woonklimaat met een groen karakter. 

"Riolering en water" maakt onderdeel uit van programma 1: wonen. Voor het onderhoud van de kapitaalgoederen 'riolering en water'is hetvolgende kaderstellend: 

• De omgevingswet (gemeentelijke zorgtaken voor afval-, hemel-, en grondwater). 
• vGRP 2021-2025

Financiële resultaten 2024 (zie tabel hierna).

De exploitatiekosten zijn verantwoord bij programma 1 wonen+ leven

Het krediet van jaarschijf 2024 betreft de uitvoering en voorbereiding van de projecten Boudriepark fase 2, enkele afkoppel- en vergroeningsprojecten, vervanging van gemalen en drukrioolunits, de Brunellastraat en omgeving (voorbereiding) en bijdrage revitalisering Dorpshart Budel (reservering). 

De gemeente verzorgt het beheer en onderhoud van de gemeentelijke gebouwen. De gemeentelijke gebouwen zijn onderdeel van programma 1: Wonen + Leven en programma 2: Economie + Ondernemen.

Voor het onderhoud van het kapitaalgoed ‘gebouwen’ is het volgende kaderstellend:

• Nota gemeentelijke gebouwen, vastgesteld september 2016.
• Gebouwen dienen te voldoen aan de wettelijke eisen.
• De Raad heeft op 29 september 2020 het MJOP 2020 –2034 vastgesteld. Daarmee is het MJOP mede kaderstellend.

Kosten onderhoud 2024

De middelen voor dagelijks onderhoud worden uit de exploitatie bekostigd. Klachtonderhoud en dagelijks onderhoud is niet actueel begroot. Starten daarmee in 2024. De middelen voor meer jaren onderhoud (MJOP) worden uit de voorziening onderhoud gebouwen onttrokken. In het Meerjarig Onderhoudsplan 2020-2034 is de Meerjarenplanning van de voorziening onderhoud gebouwen bijgesteld. De extra lasten die voortvloeien uit het MJOP 2020-2034 zijn opgenomen in deze begroting.

Ontwikkelingen

In 2020 heeft de Raad de meerjarenonderhoudsplanning 2020-2034 gemeentelijke gebouwen vastgesteld. Met deze meerjarenonderhoudsplanning (MJOP) is inzichtelijk gemaakt wat de kosten zijn die (theoretisch) de komende jaren op ons afkomen. Het MJOP was stap één als onderdeel van het totaalplaatje. Het vervolg is een DMOP: een duurzaamheidsmeerjarenonderhoudsplanning. Het DMOP gaat in op het onderhoud dat nodig is om te voldoen aan de duurzaamheidseisen die gesteld worden vanuit het Rijk. De energiescans bieden een eerste basis voor de later op te stellen verplichte routekaart verduurzaming gemeentelijke gebouwen. Na deze fase is er per gebouw een goed beeld om in de toekomst strategische keuzes te kunnen maken. Eind november 2022 heeft de gemeenteraad het DMOP vastgesteld.

Na het DMOP volgen de investeringsplannen (MJIP). De MJIPs geven aan welke investeringen nodig zijn bij vervanging en/of renovatie. Hierbij gaat het dus om aanvullende kosten ten opzichte van het MJOP waarin alleen het groot onderhoud is opgenomen. Het MJIP maakt het mogelijk voor de langere termijn keuzes te maken in vastgoed. Doordat inzichtelijk is welke investeringen wanneer nodig zijn kan een goede afweging gemaakt worden of deze investering nog wenselijk is of gekozen wordt voor andere oplossingen. Voor een Meerjaren Investeringsplan (MJIP) wordt een totaalbudget van € 80.000 aangevraagd om dit op te laten stellen. Dit project zal in 2025 plaatsvinden. De dekking vindt plaats uit reserve verduurzaming gemeentelijke gebouwen.

De sportaccommodaties maken deel uit van programma 3: Toerisme + Recreatie. De gemeente wil een gevarieerd aanbod aan sportactiviteiten ondersteunen. Hierbij werd de verantwoordelijkheid voor beheer en onderhoud van de accommodaties zoveel mogelijk bij de gebruikers (lees: verenigingen) neergelegd.

Voor het onderhoud van het kapitaalgoed ‘sportaccommodaties’ is het volgende kaderstellend:

• Actualisering MJOP/MJIP).
• Actualisering van de onderhoudscontracten inclusief onderhoudsbijdrage. 
• Nulmeting sportvelden inclusief onderhoudsadvies.
• Groot onderhoud sportvelden en lichtmasten worden terug opgenomen in het gemeentelijke onderhoud.

We gaan afspraken tussen gemeente en verenigingen met betrekking tot onderhoud en beheer evalueren, o.a. aan de hand van beide nul- metingen. Daarbij willen we dat de rollen en taken duidelijk op papier komen te staan en aansturen op nieuwe onderhoudscontracten waarbij verenigingen kunnen kiezen uit drie onderhoudsvormen en een daarbij passende onderhoudsbijdrage. Tevens zal het groot onderhoud van de velden inclusief het onderhoud van de lichtmasten terug gaan naar de Gemeente om hiermee gezonde en duurzame sportaccommodaties te kunnen garanderen. De verenigingen hebben te kampen met een vrijwilligersterugloop. De zelfredzaamheid voor verenigingen wordt gewaarborgd doordat verenigingen kunnen kiezen uit drie onderhoudscontracten en een hierbij passende onderhoudsbijdrage.

Kosten onderhoud 2024

Het MJOP 2024 is uitgevoerd zoals gepland. Waar nodig hebben we werkzaamheden naar voren gehaald die noodzakelijk waren, maar ook werkzaamheden uitgesteld die te vroeg kwamen.

Resultaatafspraken

De sportaccommodaties voldoen aan de veiligheidsnormen. De jaarlijkse controle is hierop uitgevoerd.

Ontwikkelingen

In 2024 is op de verschillende sportparken de sportveld verlichting vervangen voor LED> Dit gaat dan om de verlichting welke van de gemeente is op basis van de basisvoorziening sport.  In 2025 volgt nog een afronding van dit project.

Resultaatafspraken voor de LTA

In 2024 is door wisselingen in functies en het vertrek van de medewerker Sport geen MJOP sportparken opgesteld. Deze opdracht is eind 2024 uitgezet en wordt begin 2025 opgeleverd.

Tractie (rollend materieel gemeentewerf) is een onderdeel van de gemeentelijke kapitaalgoederen. De tractie wordt gebruikt voor de producten openbare groen, sport, riool, openbare gebouwen, evenementen enzovoort.

Het wagenpark is inmiddels aan zijn technische levensduur waardoor we over gaan tot vervanging hiervan. Dit zal gebeuren in de komende jaren 2024-2025-2026-2027. Hierbij worden voor de aanschaf de volgende kaders meegenomen:

• Tractiemiddelen dienen betrouwbaar in de bedrijfsvoering en veilig te zijn. Tractiemiddelen dient te voldoen aan de wettelijke eisen.
• Tractiemiddelen zijn elektrisch, mits dit past in het gebruik (technisch) ervan.

De totale kosten voor de vervanging van de tractiemiddelen (alle jaren) is € 911.930,-.

Kosten onderhoud 2024

Vanwege het later bestellen van de tractie is er meer onderhoud uitgevoerd aan de bestaande voertuigen. het opgenomen bedrag is hier voor benut.  

Ontwikkelingen

In 2024 is in samenwerking met diversen andere gemeenten een leasecontract opgesteld vanuit BIZOB, om tractie te kunnen leasen. Hierbij gaan we uit van de personenwagens die noodzakelijk zijn voor uitvoering van de taken. Dit contract zou in september 2024 gereed zijn, dit heeft in het proces vertraging opgelopen en is begin 2025 vastgesteld. Voor het groot materieel gaan we uit koop, omdat binnen het leasecontract geen mogelijkheden zijn. Verder is in 2024 het inkoopproces gestart voor de aanschaf van een huisvuilwagen. Dit loopt apart vanwege de specifieke specificaties van de wagen .

De gemeente levert een financiële bijdrage aan diverse instellingen en verenigingen in de vorm van subsidies. De subsidies zijn verwerkt in de programma’s van de programmabegroting 2024. In totaal gaat het om een bedrag van circa € 4 miljoen. In 2024 wordt naast de basisvoorzieningen onderzoek gedaan naar de inrichting van publieke voorzieningen wat invloed kan hebben op de subsidieaanvragen. In deze paragraaf subsidies is het totaalbeeld van de subsidies opgenomen.

Subsidie is ‘de aanspraak op financiële middelen, door een bestuursorgaan verstrekt met het oog op bepaalde activiteiten van de aanvrager, anders dan als betaling voor aan het bestuursorgaan geleverde goederen en diensten’ (artikel 4:21 van de Awb).

De Awb eist dat gemeenten de grondslag voor het verstrekken van subsidie vastleggen in een algemeen verbindend voorschrift (= subsidieverordening), dat door de raad is vastgesteld. Hierop zijn vier uitzonderingen mogelijk:

1. Subsidies die worden verleend in afwachting van de totstandkoming van een wettelijk voorschrift. Het wettelijk voorschrift moet dan binnen een jaar tot stand zijn gekomen;
2. Subsidieregelingen die door de Europese Unie zijn vastgesteld;
3.  Indien de begroting de subsidieontvanger specifiek vermeldt en het bedrag aangeeft waarop de subsidie ten hoogste kan worden vastgesteld (subsidieverstrekking op basis van een begrotingspost);
4. Eenmalige subsidies, mits deze voor ten hoogste vier jaren wordt verstrekt.

Bij bovenstaande uitzonderingen blijft gelden dat de procedure voor subsidieverstrekking moet voldoen aan de bepalingen van de Algemene wet bestuursrecht. Ook is het uitgangspunt dat de subsidie moet worden verstrekt voor een doel dat bijdraagt aan de realisatie van gemeentelijke beleidsdoelstellingen. Er zijn diverse soorten subsidies, elk met eigen kaders en richtlijnen:

1. Stimuleringssubsidies: een eenmalige subsidie voor een activiteit/activiteiten met een eenmalig of experimenteel karakter; of een eenmalige subsidie voor activiteiten waarvan het college heeft aangegeven dat ze die wil stimuleren.
2. Budgetsubsidies: een subsidie voor activiteiten die bij voortduring dan wel periodiek (één jaar of langer) plaatsvinden en die op grondslag van meetbare activiteiten wordt verleend aan (professionele) organisaties, waarbij een uitvoeringsovereenkomst met de organisatie kan worden gesloten.
3. Accommodatiesubsidie: een subsidie die bijdraagt aan de kosten van een accommodatie.
4. Activiteitensubsidie: een subsidie voor activiteiten die bijdragen aan gemeentelijke beleidsdoelen en bij voortduring dan wel periodiek (één jaar of langer) plaatsvinden waarmee de gemeente aangeeft het aanbod van bepaalde activiteiten door een organisatie van belang te vinden.
5. Basissubsidies: optelsom van activiteiten- en accommodatiesubsidie.

Het beleid met betrekking tot subsidies is vastgelegd in het subsidiebeleid, de subsidieverordening van de gemeente Cranendonck en bijbehorende nadere subsidieregels 2018. In 2021 is de Algemene subsidieverordening Cranendonck 2021 vastgesteld. In deze (nieuwe) subsidieverordening zijn onder andere begripsbepalingen geactualiseerd en is de datum van indienen van de vaststelling en de aanvraag aangepast. Op basis van het koersdocument en in overleg met verenigingen worden de nadere subsidieregels geactualiseerd en vastgesteld. De nadere regels zijn een bevoegdheid van het college.

Het subsidiebeleid geeft weer welke uitgangspunten de gemeente hanteert bij de toepassing van het instrument subsidie. Deze uitgangspunten vormen het kader voor de uitwerking van de subsidieverordening en de subsidieregels.

In de subsidieverordening staat de procedure van aanvraag, verlening, verantwoording en vaststelling van subsidies inclusief hieraan gekoppelde voorwaarden. Ook zijn er de administratieve

verplichtingen (termijnen, te overleggen bewijsstukken, etc.) in opgenomen. Basis voor de verordening zijn de bepalingen zoals opgenomen in de Algemene wet bestuursrecht.

In de nadere regels, aangepast in 2022, wordt aangegeven hoe de hoogte van de subsidie wordt berekend en aan welke eisen en verplichtingen een aanvrager moet voldoen.

De gemeente streeft voor de diverse beleidsterreinen specifieke doelstellingen na. Subsidie wordt ingezet als middel om bepaalde maatschappelijke doelstellingen te behalen, bepaalde maatschappelijke ontwikkelingen te stimuleren.

De doelstellingen zijn uitgewerkt en vastgelegd in diverse beleidsplannen. Daarnaast wordt aangesloten op de strategische visie. De volgende algemene doelstellingen kunnen worden genoemd:

Wonen en leven

De gemeente biedt de mogelijkheid om burgers in elke kern samen te laten komen. Hierdoor versterken we de sociale cohesie. Onze burgers wonen in een omgeving waarbij ze tevreden zijn over het beheer van de openbare ruimte.

Kunst en cultuur

De gemeente biedt haar inwoners de mogelijkheid kennis te maken met en deel te nemen aan (lokale) kunst- en culturele activiteiten. Onderdeel hiervan is het behoud van de eigen identiteit van Cranendonck.

Sport

De gemeente biedt haar inwoners, met speciale aandacht voor jeugd en mensen met een beperking, de mogelijkheid kennis te maken met en deel te nemen aan een gevarieerd aanbod aan sport- en beweegactiviteiten.

Zorg

De gemeente stimuleert dat inwoners, van jong tot oud, zich kunnen ontplooien en verantwoordelijkheid nemen. Inwoners doen mee in de samenleving.

De gemeente Cranendonck werkt met een subsidieplafond. Dit subsidiebudget is het bedrag dat gedurende een subsidiejaar ten hoogste beschikbaar is voor verstrekking van basis- en stimuleringssubsidies. Het subsidiebudget kent een plafond dat voor 2024 wordt vastgesteld op € 569.463,00. Dit is het plafond van 2023 verhoogd met een index van 3,9%. Door de gemeenteraad is besloten om het subsidieplafond jaarlijks met € 5.000 te verhogen voor subsidiering van legeskosten. Daarmee is jaarlijks maximaal € 20.000 binnen het totale subsidiebudget beschikbaar voor stimuleringssubsidies. Bij een subsidieplafond worden subsidies verstrekt zolang er middelen beschikbaar zijn. Als het budget op is, wordt een subsidieverzoek in principe afgewezen. Voor de manier waarop de middelen worden verdeeld, zijn nadere (subsidie)regels vastgesteld.

Vanwege de huidige manier van subsidiëren, op basis van maatschappelijke doelstellingen, ondernemen verenigingen extra activiteiten om aan meer maatschappelijke doelstelling een bijdrage te kunnen leveren en daarmee meer subsidie ontvangen. Hiermee lijkt het subsidiebeleid een gewenst effect te behalen namelijk de bijdrage aan de doelstellingen van gemeentelijk beleid.

Financieel overzicht subsidies

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de subsidiebedragen zoals die zijn verleend voor 2024. Organisaties die meer dan € 2.000 subsidie ontvangen, moeten voor 1 juni 2025 een vaststellings-aanvraag indienen. De subsidies over 2024 moeten uiterlijk 31 december 2025 vastgesteld zijn.  

Er is voor de basissubsidies in de begroting 2024 geen uitsplitsing gemaakt per domein. Vandaar dat daar per domein staat 'zie totaal'. Het totale budget voor basissubsidies is € 549.463,00 + € 20.000,00 stimuleringssubsidies maakt dit een totaal subsidiebudget van € 569.463,00.

Budgetsubsidies 

Budgetsubsidies vallen alleen onder de werking van het subsidiebeleid voor zover het gaat om de toepassing van aanvraag- en afhandeltermijnen. Inhoudelijk wordt per budgetgesubsidieerde instelling de subsidie bepaald. Er zijn geen algemeen geldende criteria voor deze instellingen (bijvoorbeeld voor het berekenen van de subsidie), zodat ook geen sprake is van een algemeen geldend subsidieplafond voor budgetsubsidies.

Te ontvangen subsidies

In de afgelopen jaren is gestart met het structureel actief zoeken naar subsidiemogelijkheden voor gemeentelijke projecten-activiteiten door middel van de inzet van een subsidioloog. Hier worden positieve resultaten mee geboekt, waardoor er meer middelen beschikbaar komen voor bepaalde projecten en ontwikkelingen binnen onze gemeente. Voor 2024 wordt deze werkwijze voortgezet.

De paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing geeft inzicht in de robuustheid van de gemeentelijke begroting. In deze paragraaf beschrijven wij hoe sterk de gemeente is om onvoorziene, financiële tegenvallers op te vangen zonder dat het beleid daarvoor veranderd hoeft te worden. Om dit te kunnen beoordelen, moeten we inzicht hebben in de omvang en achtergronden van de aanwezige weerstandscapaciteit en de risico’s die voor onze gemeente aanwezig zijn. 

Met de voorgenomen doorontwikkeling in 2024 streefden we een aantal specifieke doelen na:

Het inzicht krijgen in de risico’s met financiële gevolgen die de gemeente Cranendonck loopt en dit inzicht actueel houden.
Dit doel was gericht op het in kaart brengen van de risico’s van de gemeente, zodat er meer inzicht is in mogelijke gebeurtenissen die negatieve gevolgen voor de gemeente met zich meebrengen. Inclusief  het inzicht krijgen in de risico’s met niet financiële gevolgen die de gemeente loopt en dit inzicht actueel houden.
Dit gaat ook over politiek/bestuurlijke, juridisch/wettelijke, technische/ICT, organisatorische, geografisch/ruimtelijke, maatschappelijke, imago- en frauderisico’s.

Het beter  en integraal inzicht krijgen in risico's is een bredere  management en verantwoordelijkheid met continu ondersteuning door control.  De conclusie uit 2024 daarbij is dat alleen sturen op gedrag onvoldoende is.  Risicobeheer beweegt zich  nog vaak in de periferie van de uitvoering van, wat medewerkers ervaren als, kerntaken. Daarom is ook een technische ondersteuning nodig bij het continu kunnen inventariseren van risico's en de kans x impact ook statistisch te kunnen berekenen. Dat laatste voorkomt dat alle geïnventariseerde risico's   worden berekend als in volle omvang en tegelijkertijd vóórkomen.  Nu wordt dat nog afgezet tegen het volledig beschikbare vermogen. beter is dat af te zetten tegen een afgezonderde weerstandsreserve. Ook moeten beheersmaatregelen in hun impact gekwantificeerd kunnen worden. Hiervoor is een professionele tool nodig  die we in  A2 verband geharmoniseerd kunnen inzetten.

Risicomanagement als dynamische activiteit
We zien risicomanagement niet meer als een statische en afzonderlijke activiteit, waarbij risico’s enkel bij de begroting en bij de jaarstukken in beeld worden gebracht en geëvalueerd. In onze opgavegerichte programma organisatie koppelen wij risicomanagement aan de strategische en operationele doelstellingen. Dit is met de invoering van Pepperflow als P&C tool  beter mogelijk gemaakt Daarmee  werden strategie, doelen en inspanningen in een duidelijke samenhang in een duidelijke structuur en samenhang zichtbaar en beheersbaar. Wat draagt waar aan bij en wat zijn de gevolgen wanneer de uitvoering van inspanningen anders verloopt dan gepland?

 
Het risicobewustzijn van de organisatie en het bestuur stimuleren en vergroten.
Dit doen we door het continu organiseren van aandacht voor risico’s en het gesprek voeren over risico’s. Hoewel alle bestuursvoorstellen een risicoparagraaf kennen is dat niet voldoende gebleken voor het vergroten van het risicobewustzijn.   De nota Risicomanagement Cranendonck 2024 is in  2024 nog niet voor besluitvorming voorgelegd. Het doel is nu  om  in 2025  een A2 breed risicomanagement systeem  op te zetten dat wordt ondersteund door de daarvoor beschikbare ICT tools.

De hoge inflatie uit de afgelopen jaren lijkt te zijn beteugeld. De krapte op arbeidsmarkt blijft daarentegen waarschijnlijk ook nog in 2025 zeer voelbaar. Beide ontwikkelingen blijven van invloed op de gemeentelijke bedrijfsvoering. Ondanks dat de inflatie wat afneemt hebben we nog wel te maken met loon en prijsstijgingen bij onze gemeenschappelijke regelingen. Die hebben dit voorjaar in hun begrotingen voor 2025 rekening gehouden met ook aanzienlijke loon- en prijscompensatie in hun exploitaties. Die moeten in lijn gebracht worden met de BBP systematiek bij de gemeente. De groei van het beroep op de jeugdzorg, en met name de specialistische zorg, likt af te vlakken. 

 Bij de actualisatie van deze paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing is het daarom zaak een zo goed mogelijke inschatting te maken van de risicogevolgen van algemene en macro-economische ontwikkelingen. Dat benadrukt het belang van een solide financiële positie om onverwachte tegenvallers te kunnen opvangen. Naast het risico als gevolg van economische ontwikkelingen houden we ook steeds meer rekening met de risico’s van informatie (on)veiligheid en cyberbedreigingen. De experts zijn het erover eens dat overheidsorganisaties ooit geraakt worden door cybercriminelen. Het is dus niet de vraag of, maar wanneer en in welke mate dat impact heeft. Voor de beheersing van dit risico zijn we gedeeltelijk afhankelijk van de dienstverlening van de GRSA2. 

Bij het inventariseren van risico’s is het van belang om een onderscheid te maken tussen jaarlijks terugkerende risico’s en risico’s die specifiek zijn voor een bepaald jaar. Er zijn risico’s, zoals onzekerheden ten aanzien van de hoogte van de algemene uitkering, die van invloed zijn op het beleid van de gemeente, die elk jaar voorkomen en daarmee structureel van aard zijn. Dit betekent echter niet dat de kans op het risico en het financieel gevolg bij het voorkomen van het risico elk jaar hetzelfde is. Deze risico’s worden elk jaar opnieuw gekwantificeerd.

Daarnaast zijn er risico’s die specifiek zijn voor een bepaald jaar, omdat er in dat jaar bijvoorbeeld een project loopt dat risico’s met zich meebrengt. Dit soort risico’s, zoals vertraging van een project door externe omstandigheden, moet elk jaar opnieuw in beeld worden gebracht. Bepaalde ontwikkelingen, spelen niet elk jaar en zijn daardoor enkel in bepaalde jaren een risico.

Het risicoprofiel verschilt hierdoor van jaar tot jaar. Niet alleen de risico’s verschillen qua kans en impact, maar ook de benodigde weerstandscapaciteit verschilt per jaar.

Naast jaarlijkse, structurele risico’s en specifieke risico’s per jaar zijn er ook nog risico’s die niet te kwantificeren zijn. Hierbij gaat het om risico’s die niet uit te drukken zijn in financiële middelen, maar waar we wel rekening mee moeten houden. Daarbij gaat het om risico's in de kwaliteit van dienstverlening, juridische procedures, ICT applicaties, HRM processen en dergelijke. 

Frauderisico analyse

In 2024 hebben we een frauderisicoanalyse uitgevoerd en  wordt medio 2025 herhaald.

De aandachtspunten bij de fraude-indicatoren zijn door concern control  en financiën opgepakt door het beoordelen en waar nodig aanpassen van relevante processen. De functiescheidingen zijn voor de financiële rollen al verwerkt in de nieuwe budgethoudersregeling 2024.  Informatieverstrekking en documentatie vragen vooral aandacht bij de beschikbaarheid en het gebruik van het document management systeem. De  overgang naar het gebruik van MS Teams is al een kwaliteitsverbetering van decentrale naar centrale opslag van informatie en documentatie.  Medio  2025 wordt deze analyse herhaald zodat er mogelijk een ontwikkeling zichtbaar wordt. 

De beschikbare weerstandscapaciteit bestaat uit de middelen en mogelijkheden die de gemeente heeft om niet begrote kosten, die onverwacht en substantieel zijn, op te vangen. Hierbij kan een onderscheid worden gemaakt tussen incidentele en structurele weerstandscapaciteit. Incidentele weerstandscapaciteit is het vermogen om calamiteiten en andere eenmalige tegenvallers op te kunnen vangen, zonder dat dit invloed heeft op de uitvoering van taken op het huidige niveau. Structurele weerstandscapaciteit omvat de middelen die permanent ingezet kunnen worden om tegenvallers in de lopende exploitatie op te vangen, zonder dat dit ten koste gaat van de uitvoering van de programma’s. Hoe groot de totaal minimaal beschikbare weerstandscapaciteit moet zijn, is afhankelijk van de risico’s die de gemeente loopt.

De beschikbare incidentele weerstandscapaciteit is opgebouwd uit de volgende onderdelen:

De algemene reserve voor enerzijds het opvangen van risico’s waarvoor geen voorziening is getroffen zonder dat de uitvoering van het reguliere beleid van de gemeente wordt verstoord (= ondergrens) en anderzijds een vrij aanwendbaar deel.
Vanuit het BBV is de gemeente verplicht om een post ‘onvoorziene uitgaven’ op te nemen in de begroting. Deze post is bedoeld voor het opvangen van onvoorzienbare, niet uitstelbare en onontkoombare uitgaven.
De vrij aanwendbare bestemmingsreserves zijn reserves waaraan de gemeente een bepaalde bestemming heeft gegeven. Er is echter voor gekozen om de vrij aanwendbare bestemmingsreserves niet mee te nemen in de beschikbare weerstandscapaciteit. Aanwending van deze reserves kan namelijk negatieve gevolgen hebben voor bestaande voorzieningen.

Inzet van stille reserves kan bestaan uit het verkoopresultaat (verkoopopbrengst minus lagere boekwaarde) van bijvoorbeeld groenstroken, gronden, gebouwen en aandelen, voor zover de verkoop binnen één jaar te realiseren is, de verkoop niet leidt tot een gat in de begroting en de verkoop de taakuitoefening van de gemeente niet aantasten. Omdat deze stille reserves moeilijk te kwantificeren zijn bij het bepalen van de beschikbare weerstandscapaciteit is besloten om dit niet mee te nemen.
De algemene reserve grondexploitatie (ARG) beschouwen we vanaf 2024 niet langer als onderdeel van de algemene weerstandscapaciteit. Deze reserve is weliswaar onderdeel van ons eigen vermogen maar reserveren we nu specifiek voor het opvangen van risico’s met betrekking tot de grondexploitatie. Voor een verdere toelichting verwijzen we naar de paragraaf grondbeleid. 

Naast de incidentele weerstandscapaciteit, heeft de gemeente nog de mogelijkheid om de structurele weerstandscapaciteit te verhogen. Er is namelijk een deel onbenutte belastingcapaciteit: bij het heffen van de OZB zitten we op dit moment nog niet aan de maximaal te heffen belasting. Hier zit nog ruimte voor de gemeente, waardoor het deel uit maakt van de beschikbare weerstandscapaciteit. Indien het nodig is, kan de OZB verhoogd worden, zodat ook met de hogere opbrengst risico’s opgevangen kunnen worden.

In de onderstaande tabel staat aangegeven op welke manier de beschikbare weerstandscapaciteit is opgebouwd.

Om te bepalen of het weerstandsvermogen voldoende is, is naast de beschikbare weerstandscapaciteit ook inzicht nodig in de benodigde weerstandscapaciteit. Om de benodigde weerstandscapaciteit te bepalen, zijn de risico’s die onze gemeente loopt organisatie-breed in kaart gebracht. Bij elk risico dat is genoemd in de inventarisatie, is aangegeven wat het risico inhoudt, wat de gevolgen zijn mocht het risico zich voordoen, welke beheersmaatregelen er eventueel genomen zijn en wat de geschatte maximale financiële gevolgen zijn (de impact). Op basis van deze analyse is de benodigde weerstandscapaciteit bepaald. 

In  de begroting 2025  bedroeg het totaalbedrag voor de top-10 risico’s € 4.150.000. In deze jaarrekening is de inschatting van het totaal van deze 10 risico’s  € 3.785.000. Dit verschil wordt met name verklaard doordat  we het rente en de prognose kosten Jeugdwet voor 2025 wat lager inschatten. 

Als we kijken naar de sturing op de risico’s heeft het weinig zin om flink te sturen op risico’s met een kleine impact en een kleine kans. Om gestructureerd om te gaan met risico’s en te focussen op risicobeheersing richten we ons op de risico’s boven de € 200.000 en die een kans van 50% of meer hebben dat ze voor komen.  

Het weerstandsvermogen is berekend aan de hand van de beschikbare en benodigde weerstandscapaciteit. De beschikbare weerstandscapaciteit is € 11.443.000 (inclusief € 1,6 miljoen onbenutte belastingcapaciteit). Hier staat een benodigde weerstandscapaciteit tegenover van € 4.180.000. Dit is de optelsom van alle risico’s die zijn geïnventariseerd (en dus niet alleen de hiervoor gepresenteerde top 10).   Verder nemen we ook beheersmaatregelen waardoor de risico’s zijn verkleind. Ook blijken een aantal risico’s niet meer actueel en maar een beperkte impact te hebben.   

In de onderstaande tabel presenteren we de top 10 van de risico’s. In deze top 10 bevinden zich risico’s die enerzijds een reële kans hebben om voor te komen en anderzijds als ze voorkomen, substantiële financiële gevolgen kunnen hebben.

Totaalbedrag top-10 risico’s 2024 en 2025

In  de begroting 2025  bedroeg het totaalbedrag voor de top-10 risico’s € 4.180.000. In deze jaarrekening is de inschatting van het totaal van deze 10 risico’s  € 3.785.000. Dit verschil wordt met name verklaard doordat we de rente en de prognose kosten Jeugdwet voor 2025 wat lager inschatten. 

Op het moment dat de risico’s in beeld zijn, ontstaat natuurlijk de vraag hoe we die risico’s beheersen. In bovenstaande tabel is nog niet voor elk risico een beheersmaatregel opgenomen. Maatregelen om het risico te verminderen kunnen oorzaakgericht of gevolggericht zijn. De eerste zorgen ervoor dat de kans dat de gebeurtenis optreedt, kleiner wordt. De gevolggerichte maatregelen zorgen ervoor dat de schade minimaal is wanneer de gebeurtenis toch plaatsvindt. In bovenstaande tabel is nog niet bij elk risico een beheersmaatregel benoemd. Dit is een vervolgstap die de organisatie nog moet zetten. Belangrijk om in het achterhoofd te hebben, is dat niet elk risico af te dekken valt met een beheersmaatregel. Een beheersmaatregel kan zo complex en/of duur van aard zijn, dat deze niet opweegt tegen het risico dat gelopen wordt.

Weigering aanvraag omgevingsvergunning supermarkt Budel

De  schadeclaim die voortvloeit uit de weigering van een aanvraag van een omgevingsvergunning voor een supermarkt in Budel is niet in de risicobeheermatrix opgenomen. In het verleden heeft de initiatiefnemer reeds een schadeclaim voor het niet tijdig kunnen exploiteren van een supermarkt neergelegd bij de gemeente van circa 2,2 miljoen euro. Daarna heeft de initiatiefnemer deze claim aangepast naar circa 5,1 miljoen euro. Deze niet nader onderbouwde claim bestaat uit schade ten gevolgen van onrechtmatig handelen en planschade. Wij merken hierbij op dat dit schadebedrag géén vaststaand gegeven is en dat het de vraag is of de rechter dit schadebedrag zal toekennen. (Voor meer informatie verwijzen we naar de toelichting op de balans (onderdeel niet uit de balans blijkende verplichtingen).

Focus aanbrengen ten aanzien van sturing op risico’s

Als we kijken naar de sturing op de risico’s heeft het weinig zin om flink te sturen op risico’s met een kleine impact en een kleine kans. Om gestructureerd om te gaan met risico’s en te focussen op risicobeheersing richten we ons op de risico’s boven de € 200.000 en die een kans van 50% of meer hebben dat ze voor komen. 
Conclusie: Op dit moment is ons weerstandsvermogen uitstekend. De ratio komt op 2,35 wat wil zeggen dat we met de  beschikbare weerstandscapaciteit kunnen alle risico's 2 keer kunnen opvangen. 

De kengetallen en hun beoordeling in samenhang zijn enerzijds bedoeld om de financiële positie inzichtelijker te maken. Anderzijds zijn de kengetallen bedoeld om gemeenten met elkaar vergelijkbaar te maken.

Het opnemen van deze kengetallen in de begroting past in het streven naar meer transparantie. Daarnaast stelt het de raad in staat om op een eenvoudigere manier inzicht te krijgen in de financiële positie en de baten en lasten van de gemeente. Deze kengetallen drukken namelijk de verhouding uit tussen bepaalde onderdelen van de begroting. Daarnaast maken de getallen inzichtelijk over hoeveel (financiële) ruimte de gemeente beschikt om structurele en incidentele lasten te kunnen dekken of opvangen. Hiermee geven ze inzicht in de financiële weerbaar- en wendbaarheid van de gemeentelijke begroting.

Wat betekenen deze financiële kengetallen?

De netto schuldquote geeft het niveau van de schuldenlast van de gemeente weer, ten opzichte van de eigen middelen. Ook geeft het een indicatie van de druk op de rentelasten en de aflossingen op de exploitaties. Dit kengetal geeft aan hoeveel schuld een gemeente kan dragen. Vanaf 100% blijft te weinig leencapaciteit over om financiële tegenvallers op te vangen. Bij 130% of hoger is sprake van een zeer hoge schuld. Dit kengetal is gevoelig voor schommelingen in inkomsten.

Een hoge netto schuldquote hoeft niet per definitie een probleem te zijn: deze kan veroorzaakt zijn door afgesloten leningen die worden doorgeleend aan bijvoorbeeld woningcorporaties die op hun beurt weer jaarlijks aflossen. Om inzicht te krijgen in hoeverre sprake is van doorlenen wordt de netto schuldquote zowel in- als exclusief doorgeleende gelden weergegeven. Hierdoor wordt inzichtelijk wat het aandeel van verstrekte leningen is en wat dit betekent voor de schuldenlast.

Dit kengetal drukt het eigen vermogen uit als percentage van het totale vermogen en geeft daarmee inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Normaal bevindt de solvabiliteitsratio van een gemeente zich tussen de 80% en 30%. Bij een solvabiliteitsratio tussen de 30% en de 20% moet de gemeente oppassen en bij minder dan 20% is het bezit met zeer veel schuld belast. Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente.

De grondexploitatie kan een grote impact hebben op de financiële positie van de gemeente. De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij de verkoop. Terugverdienen betekent het aflossen van de schuld en het goedmaken van de rentelasten. Het kengetal geeft aan hoe groot de grondpositie (de waarde van de grond) is ten opzichte van de totale (geraamde) baten. Het is dus belangrijk om te kunnen bepalen of er een reële verwachting is of de grondexploitatie kan bijdragen in de verlaging van de schuld.

Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting is het ook van belang te kijken naar de structurele baten en structurele lasten. Hiervoor gebruiken we het kengetal structurele exploitatieruimte. Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, doordat er wordt gekeken naar de structurele baten en lasten ten opzichte van de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten te dekken. Een begroting waarvan de structurele baten hoger zijn dan de structurele lasten is meer flexibel dan een begroting waarbij structurele baten en lasten in evenwicht zijn.

De belastingcapaciteit geeft inzicht in de mate waarin een financiële tegenvaller opgevangen kan worden en of er ruimte is voor nieuw beleid. Om deze ruimte te kunnen weergeven is een ijkpunt nodig. Er is gekozen om de belastingcapaciteit te relateren aan landelijk gemiddelde tarieven, ook omdat er behoefte is om inzicht te hebben in de lokale tarieven van omliggende gemeenten. De belastingcapaciteit wordt gerelateerd aan de hoogte van de gemiddelde woonlasten (OZB, rioolheffing en reinigingsheffing).  Bij de beoordeling van dit kengetal kan daarnaast worden vermeld welke ruimte er is ten opzichte van het te heffen tarief. 

De kengetallen afzonderlijk beschouwd hebben een beperkte informatiewaarde. Daarom bezien we ze in samenhang. Er is wel een algemeen aanvaarde, geen wettelijke vastgelegde norm voor elk kengetal.  In onderstaande tabel is die globale normering weergegeven.  De kleuren in de tabel hierboven refereren aan de kleuren van de risicoclassificatie in de tabel hieronder.

De samenhang tussen solvabiliteit en de schuldquote ligt in het feit dat een hogere schuldquote de solvabiliteit kan beïnvloeden. Als een organisatie een groot deel van haar activa financiert met vreemd vermogen (hoge schuldquote), kan dit de financiële stabiliteit onder druk zetten, vooral als de rentelasten hoog zijn of als de organisatie  moeite heeft om aan zijn verplichtingen te voldoen. Een lage schuldquote kan daarentegen wijzen op een sterke solvabiliteit, omdat de organisatie minder afhankelijk is van externe financiering en dus minder risico loopt bij economische tegenslagen.

De schuldquotes vallen binnen de categorie minst risicovol en de solvabiliteitsratio kenmerken we als neutraal. Daarnaast zijn de verwachtingen van de opbrengsten uit de grondexploitaties nog steeds positief en zijn de mogelijke verliezen voorzien. We verwachten daarom uit de grondexploitaties resultaten die bijdragen en verdere verbetering van de schuldratio en het solvabiliteitsratio.
De structurele exploitatieruimte is voor 2024  positief. 

Gezien deze uitkomsten is de algemene conclusie dat de financiële positie van de gemeente te kwalificeren is als voldoende tot  goed.

In deze paragraaf wordt het financieringsbeleid voor 2024 en verder toegelicht. Het doel van deze paragraaf is het verstrekken van informatie over en het inzichtelijk maken van het treasurybeleid, het beheersen van de financiële risico`s en het zorgen voor zo voordelig mogelijke renteresultaten. Het beleid voor de treasuryfunctie is vastgelegd in het Treasurystatuut en maakt onderdeel uit van de “financiële verordening ex artikel 212 Gemeentewet”.

De financieringsparagraaf gaat achtereenvolgens in op de volgende onderwerpen:

1. Ontwikkelingen
2. Kaderstelling
3. Rentevisie
4. Rentesystematiek
5. Financieringspositie
6. Leningenportefeuille
7. Kasgeldlimiet
8. Renterisiconorm

De gemeente Cranendonck maakt op basis van de informatie uit de organisatie een integrale meerjarige liquiditeitsplanning.  Hierdoor is het inzicht in geldstromen verbeterd. Op grond van dat verbeterd inzicht kunnen potentiële financiële risico’s beperkt c.q. ondervangen worden en hebben we een beter inzicht in de financieringsbehoefte. Bij het aangaan van transacties op de geld- en kapitaalmarkt houden wij rekening met deze meerjarige liquiditeitsplanning en de kapitaalmarktrente.

De netto-rentelasten die de gemeente verschuldigd is voor de aangetrokken geldleningen worden via het rente omslagpercentage verdeeld over de programma's. In de begroting 2024 is gerekend met een rente omslagpercentage van 1,9%.  Doordat het investeringstempo achterblijft bij de verwachting en door de lagere uitgaven in de exploitatie zijn in 2024 de werkelijke rentebaten zijn hoger en de rentelasten lager. Hierdoor was het nodig om het werkelijke omslagpercentage her te berekenen. Het werkelijke omslagpercentage voor 2024 is 1,5%. 

De uitvoering van de financieringsfunctie vindt plaats binnen de kaders zoals die zijn vastgelegd in de Wet Financiering decentrale overheden (Wet Fido), de Wet Houdbare overheidsfinanciën (HOF) het besluit Begroting en Verantwoording (BBV), de regeling Uitzettingen en derivaten decentrale overheden (RUDDO), en in de financiële verordening en het treasurystatuut van de gemeente Cranendonck. In de vastgelegde kaders staan transparantie en risicobeheersing centraal.

Een visie omtrent de renteontwikkeling van de korte- en de lange termijn rente is een voorwaarde om de treasuryfunctie adequaat uit te oefenen. Door de huidige economische en politieke ontwikkelingen is het maken van een goede visie op de renteontwikkeling niet eenvoudig.  Voor een rentevisie vertrouwt de gemeente op de publicaties en verwachtingen van de Europese Centrale Bank (ECB).

Als gesproken wordt over de rente van de ECB gaat het meestal om de zogenaamde refirente. De refirente is de rente die banken moeten betalen aan de ECB wanneer zij geld bij de ECB opnemen (de zogenaamde herfinancieringsrente). In 2024 is de refrirente gedaald van 4,5% naar 3,65%. In maart 2025 is deze deze rente verder gedaald  naar 2,65%. Doordat de inflatie in de eurozone onder controle was ontstond er ruimte om de rente in 2024 te verlagen.  

Als regel past de gemeente totaalfinanciering toe en als uitzondering financiert de gemeente op projectbasis. Van projectfinanciering is sprake als een lening specifiek is aangetrokken voor een project of (door)verstrekking (o.a. voor het project zonnepanelen). Van totaalfinanciering wordt gesproken als er geen verband is tussen de financieringsmiddelen en de activa die daarmee zijn verkregen.

Alle rentebaten en -lasten met betrekking tot de financiering worden vastgelegd binnen het taakveld treasury waarna het saldo wordt toegerekend aan de aanwezige vaste activa via de omslagrente. Vervolgens worden de kapitaallasten (rente + afschrijving), zoals die zijn berekend in de staat van activa toebedeeld aan de producten/taakvelden.

Deze werkwijze wordt in onderstaand schema weergegeven.

Bij de aanvang van het begrotingsjaar 2024 werd een theoretisch financieringstekort van afgerond € 22,8 miljoen verwacht. In werkelijkheid was echter sprake van een financieringsoverschot van afgerond € 1,2 miljoen. Een verschil van ruim € 24 miljoen. Grote veroorzakers hiervan zijn het positief rekeningresultaat 2023 en vertraging in de uitvoering van investeringen. Het beeld van de financieringspositie ziet er als volgt uit:

Op basis van een meerjarige liquiditeitsprognose hebben we eind 2024 een langlopende geldlening van €  5 miljoen afgesloten ter herfinanciering van een aflopende fix-lening tegen een rentepercentage van 2,96%. In de begroting 2024 hielden we rekening met de rentekosten van een langlopende lening van € 12 miljoen (per juli 2024) tegen een rentepercentage van 3,75%.

De leningenportefeuille kan voor 2024 als volgt worden weergegeven:

Het doel van de kasgeldlimiet is conform de Wet Fido het beperken van de renterisico’s rond de kortlopende schulden. Dit betekent dat de kortlopende schulden maximaal 8,5% van het begrotingstotaal mogen bedragen zodat het risico van het op enig moment om moeten zetten naar langlopende financiering is beperkt. Voor 2024 is het beeld van de kasgeldlimiet als volgt:

Het doel van de renterisiconorm is conform de Wet Fido het beheersen van de renterisico’s op langlopende schulden. Dit gebeurt door het aanbrengen van spreiding in de looptijden van de leningen. De jaarlijks verplichte aflossingen en de renteherzieningen mogen niet meer bedragen dan 20% van het begrotingstotaal. Hiermee wordt voorkomen dat op eenzelfde moment herfinanciering van leningen plaats dient te vinden tegen een op dat moment ongunstige rente waardoor de rentelasten snel zouden oplopen.

Op grond van het besluit “Begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV)” dient in de paragraaf “Lokale heffingen” in ieder geval de volgende onderdelen te worden vermeld:

De lokale heffingen hebben tot doel dat de gemeente door het verwerven van eigen middelen dekking vindt voor haar uitgaven in het kader van de uitvoering van de gemeentelijke taken waarbij de lastendruk voor de inwoners in een goede verhouding staat tot het niveau van de voorzieningen. Bovendien vindt door middel van de lokale heffingen sturing plaats op bepaalde doelstellingen, zoals het scheiden van afval en bewuster omgaan met water.

De gemeente is autonoom in het bepalen van de hoogte van de gemeentelijke heffingen. Het bedrag van een gemeentelijke heffing mag niet afhankelijk worden gesteld van inkomen, winst of vermogen. Dit wil zeggen dat het voor gemeenten niet is toegestaan om door middel van belastingverordeningen inkomenspolitiek te voeren.

In de Gemeentewet en in enkele bijzondere wetten is geregeld welke heffingen de gemeente aan haar inwoners en bedrijven mag opleggen. In de gemeente Cranendonck zijn de volgende verordeningen van toepassing:

Verordening op de heffing en invordering van:

• Afvalstoffenheffing
• Leges
• Lijkbezorgingrechten
• Marktgelden
• Onroerende Zaakbelastingen
• Reclamebelasting
• Rechten en precariobelastingen
• Rechten voor het innemen van standplaatsen
• Rioolheffing
• Toeristenbelasting

Bovenstaande verordeningen zijn te raadplegen op de website van de gemeente www.cranendonck.nl onder het tabblad wonen en leven bij het onderdeel “belastingen”. De gemeente Cranendonck heft geen hondenbelasting, forensenbelasting en parkeerbelasting. Bij de redactie van de belastingverordeningen gelden zoveel als mogelijk de modelverordeningen van de VNG als leidraad.

In deze paragraaf zijn de bestaande beleidsuitgangspunten en –voornemens betreffende belastingen opgenomen, toegelicht en vervolgens op hun uitkomsten geanalyseerd. Hierbij zijn voor de woonlasten en de toeristenbelasting de tarieven vermeld. Voor de hoogte van de belastingen, rechten en tarieven gelden de volgende uitgangspunten:

• Binnen de wettelijke kaders de leges berekenen met toepassing van het profijtbeginsel en streven naar zo veel als mogelijk kostendekkende tarieven. Het profijtbeginsel houdt in dat hoe meer iemand profijt heeft van de door de overheid geleverde prestaties, hoe meer belasting/rechten daarvoor betaald dient te worden.
• Daar waar mogelijk binnen de wettelijke kaders specificeren van de producten en diensten in de legesverordening.

Vergelijking tarieven 2024 met gemeenten van A2-samenwerking volgens Coelo:

* De verdeling van de lastendruk is als volgt: afvalstoffenheffing € 302, OZB € 436 en rioolheffing € 229

**Voor het rangnummer geldt dat nummer 1 de laagste woonlasten heeft. Coelo gaat uit van 355 gemeenten.

*** In Cranendonck is het vastrecht voor 1-persoons of meerpersoonshuishoudens gelijk. Het Coelo gaat bij afvalstoffenheffing voor meerpersoonshuishoudens uit van een ander aantal containerledigingen.

Lokaal belastinggebied

Al vele jaren bepleit de VNG, maar ook andere instellingen zoals Raad voor de financiële verhoudingen en de Raad van State, voor een lokaal belastinggebied dat qua omvang beter past bij de steeds grotere hoeveelheid taken en verantwoordelijkheden van gemeenten. De VNG pleit voor een uitbreiding van het gemeentelijk belastinggebied. Deze uitbreiding houdt in dat gemeenten meer inkomsten uit de eigen belastingheffing krijgen en tegelijkertijd minder uitkeringen van het Rijk ontvangen. Het gevolg hiervan zal zijn dat er meer verschillen tussen gemeenten ontstaan doordat de verschillende gemeenteraden lokaal andere afwegingen maken tussen inkomsten en uitgaven.

Per saldo hoeft een uitbreiding van het gemeentelijk belastinggebied niet tot stijging van de belastingdruk te leiden. Door de vermindering van de uitkeringen van het Rijk aan gemeenten heeft het Rijk minder uitgaven en kunnen de rijksbelastingen omlaag. De uitbreiding van het gemeentelijk belastinggebied zal wel leiden tot verschuiving van belastingdruk tussen individuele burgers en bedrijven. Gemeenten heffen de belastingen immers naar andere maatstaven dan het Rijk doet en de tarieven zullen per gemeente verschillen.

In het  Regeerakkoord houdt het het nieuwe kabinet vast aan de bestaande financieringssystematiek. Een uitbreiding van het lokaal belastinggebied komt er in ieder geval niet. Het kabinet wil de belastingautonomie van gemeenten eerder beperken door een plafond vast te stellen voor tariefsverhogingen voor de onroerende zaak belastingen (ozb).

Handreiking kostenonderbouwing VNG

Voorgeschreven is om de mate van kostendekking van de lokale heffingen toe te lichten. Hiervoor heeft de VNG een handreiking opgesteld. In deze handreiking wordt o.a. ingegaan hoe om te gaan met:

• De directe lasten;
• De indirecte lasten;
• Baten en kruissubsidiëring;
• Beleidsuitgangspunten en toelichting.

Deze aspecten richten zich voornamelijk op de bestemmingsheffingen (afval, riool, leges). Bij deze heffingen wordt hierop ingegaan.

Aansluiting landelijke voorziening WOZ

Vanaf 1 oktober 2016 dienen gemeenten/samenwerkingsverbanden de WOZ-waarden van woningen openbaar te maken. Dit openbaar maken geschiedt landelijk door een WOZ-viewer (LV WOZ), waarmee de WOZ-waarden van woningen bekeken kunnen worden. Van gemeenten die op dat moment nog niet zijn aangesloten op de LV WOZ zijn de WOZ-waarden niet zichtbaar. De gemeente Cranendonck is sinds december 2016 aangesloten op de LV WOZ.

De berekening van de lastendruk is gebaseerd op de gemiddelde lastendruk per meerpersoonshuishouden.

LET OP: bovenstaande aantallen wijken af van de gehanteerde aantallen door Coelo. De afwijking van de lastendruk zoals berekend door Coelo wordt veroorzaakt door de afvalstoffenheffing.

In onderstaande tabel zijn de begrote en werkelijke opbrengsten van het jaar 2024 opgenomen. Ter vergelijking zijn de werkelijke opbrengsten 2023 vermeld.

De onderstaande vermelde bedragen vermenigvuldigen met € 1.000

Uit bovenstaande tabel blijkt, dat de onroerendezaakbelastingen, de afvalstoffenheffing en de rioolheffing voor het overgrote deel van de belastingopbrengsten zorgen. Deze heffingen en belastingen bepalen dan ook de lokale belastingdruk.

Onroerendezaakbelastingen (OZB)

Onder de naam “onroerendezaakbelastingen” worden van onroerende zaken die binnen de gemeentegrenzen liggen de volgende belastingen geheven:

• Een gebruikersbelasting van degenen die bij het begin van het kalenderjaar onroerende zaken gebruiken. Dit geldt alleen voor niet-woningen.
• Een eigenarenbelasting van degenen die bij het begin van het kalenderjaar eigenaar zijn van onroerende zaken. Dit geldt voor woningen en niet-woningen.

Het tarief van de onroerendezaakbelastingen wordt weergegeven als een percentage van de waarde van een onroerende zaak. Daalt de gemiddelde waarde van de objecten, dan stijgen de tarieven OZB meer. Stijgt echter de waarde, dan dalen de tarieven. Door het hanteren van deze systematiek betaalt de belastingplichtige van een gemiddeld gewaardeerd object het voor dat jaar van toepassing zijnde indexatiepercentage meer dan in het voorgaande jaar.

De heffingsgrondslag voor 2024 is de waarde van de onroerende zaak naar peildatum 1 januari 2023. Hierbij is rekening gehouden met de waardeontwikkelingen tussen de vorige waarde-peildatum 1 januari 2022 en de geldende waarde-peildatum 1 januari 2023.

Ontwikkeling tarieven OZB-gemeente Cranendonck:

De opbrengsten voor 2024 zijn gebaseerd op het totaal van de opgelegde kohieren inclusief de areaaluitbreiding in 2023 op basis van de vastgestelde tarieven. In incidentele gevallen is de opbrengst aangepast.

De ozb-opbrengst is circa € 95.000 hoger dan geraamd. Bij de berekening van de tarieven is uitgegaan van geschatte waardestijgingen en areaaluitbreiding. Achteraf is gebleken dat de waardestijgingen in 2024 hoger zijn geweest dan verwacht. Hierdoor is de opbrengst hoger dan begroot.  

Afvalstoffenheffing

Afvalstoffenheffing wordt geheven van degenen die in de gemeente gebruik maken van een perceel waarvoor een verplichting tot het inzamelen van huishoudelijk afval geldt.
De afvalstoffenheffing in de gemeente Cranendonck bestaat uit een vast en een variabel gedeelte. Elk huishouden is het vaste gedeelte verschuldigd. Het variabele gedeelte bestaat uit het aantal ledigingen, waarbij de bestemming (container voor gft-afval of restafval) en de grootte van de container van invloed zijn op het tarief.

Uitgangspunt bij de bepaling van de tarieven is een kostendekkendheid van 100%. De opbrengsten mogen op begrotingsbasis niet hoger zijn dan de kosten. In 2024 realiseerden we een voordeel van € 881 op het product afval. Dit voordeel is toegevoegd aan de voorziening afvalstoffenheffing. Deze voorziening heeft naast het alloceren van gelden verkregen via heffingen van burgers tot doel om fluctuaties in de tariefstelling van de afvalstoffenheffing tot een minimum te beperken. Per saldo dalen de kosten van de afvalinzameling en –verwerking waardoor de tarieven in 2024 dalen. 

Ontwikkeling tarieven afvalstoffenheffing gemeente Cranendonck:

* 20 oktober tot en met 31 december gratis

Per saldo blijft de geraamde mutatie in de voorziening nagenoeg gelijk.

De belangrijkste afwijkingen zijn:

Hogere inzamelkosten door:
- meer kosten afvalinzameling inzamelaar (+86 t.o.v. begroot in 2024, maar + 21 t.o.v. werkelijke kosten 2023, meerkosten o.a. door meer ledigingen GFT en restafval,  meer leveringen nieuwe containers en meer containerwisselingen, meer ingezamelde tonnages luierafval, meer grof restafval)
- meer kosten PMD-zakken (+7)
- kosten plaatsen kroonringen voor PMD-zakken, vooraf niet voorzien (+10)
- kosten aanschaf en plaatsing ondergrondse restafvalcontainer bij de Capucijner, betaald door aannemer appartementencomplex
- kosten inzameling lachgascilinders vooraf niet voorzien (+8)

Hogere inkomsten door:
•    hogere afvalstoffenheffing
- hogere eindafrekenening 2023 (+35) 
- meer ledigingen restafval en GFT
•    Hogere overige inkomsten
- meer inkomsten uit inzameling oud papier
- extra ontvangen vergoedingen voor zwerfafval vanuit Verpact . Deze waren bij opstellen begrotng 2024 nog niet zeker en daarom niet meegenomen in de begroting
- inkomsten uit de verwerking van EPS (piepschuim) die niet begroot waren
- betaling aanschaf en plaatsing ondergrondse restafvalcontainer bij de Capucijner door aannemer appartementencomplex
•    Hogere inkomsten milieustraat (33k)

Rioolheffing

De rioolheffing wordt geheven van de gebruiker van een perceel, waaruit water direct of indirect op de gemeentelijke riolering wordt afgevoerd. Met ingang van 2018 is er nieuw systeem van heffen van toepassing. Om meer tegemoet te komen aan het principe “de vervuiler betaalt” wordt vanaf 2018 de rioolheffing gebaseerd op het geloosde water op het riool op basis van de waterverbruik gegevens van Brabant Water. Dat deze wijze van heffen een verschuiving te zien geeft is evident. De rioolheffing voor bedrijven en niet-woningen zal afhankelijk van hun gebruik worden bepaald. De termijn waarbinnen het beoogde tarief voor particulieren op basis van het vastgestelde vGRP bereikt wordt, zal als gevolg van de nieuwe heffingssystematiek toenemen.

In het vGRP is weergegeven hoe de gemeente haar zorgplichten de komende planperiode vorm zal geven. De kosten die hiermee gepaard gaan zijn ook in het plan verwerkt. In november 2020 stelde uw raad het vGRP 2021-2025 vast. Hierin zijn de lasten en baten voor het product riolering onderbouwd voor de periode 2021-2025. De rioolheffing is gebaseerd op dit vGRP.

De heffingssystematiek leidt tot de hieronder vermelde tarieven: 

De belasting als bedoeld in artikel 3, lid 1 onder a bedraagt per jaar:

Indien in een belastingtijdvak meer dan 1.500 m3 wordt verbruikt, is boven het ingevolge het onder f verschuldigde bedrag een recht verschuldigd van € 141,00 per jaar van het belastingtijdvak, voor elke hoeveelheid van 250 m3 of gedeelte daarvan waarmee de hoeveelheid van 1.500 m3 wordt overschreden.

De belasting als bedoeld in artikel 3, lid 1 onder a en b bedraagt per jaar:

Ontwikkeling tarief rioolheffing:

Ten opzichte van de begroting is de werkelijke mutatie in de voorziening circa 478.000 voordeliger.

De belangrijkste afwijkingen zijn:
•    Lagere kapitaallasten door achterblijven van investeringen in 2024 (267k)
•    lagere kosten vrijvervalriolering (restant wordt veroorzaakt doordat reinigingsprogramma opnieuw is opgezet einde 2024, de posten reiniging en inspectie, klein en incidenteel onderhoud en coördinatie uitvoering vallen daardoor lager uit) . (144k)
•    Veegkosten en asfaltherstel (doorbelasting) is lager uitgevallen. (55k)
•    Onderzoek planvorming en contracten is lager uitgevallen omdat opdracht voor het WRP einde 2024 is verstrekt, de kosten komen in 2025) (62k)
•    Hogere rioolrechten (81k).

Toeristenbelasting

Onder de naam toeristenbelasting wordt een directe belasting geheven voor het houden van verblijf met overnachting binnen de gemeente tegen een vergoeding in welke vorm dan ook door personen die niet als ingezetene zijn opgenomen in de gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens van de gemeente.

In 2019 is door een extern bureau onderzoek gedaan naar de heffing en innig van de toeristenbelasting. Op basis van dit onderzoek is het aantal overnachtingen verhoogd van 100.000 naar 150.000 en is het tarief van de toeristenbelasting in overeenstemming gebracht met de gemeenten in de regio. Het tarief is verhoogd van € 1,10 naar € 1,50. 

Ontwikkeling tarief toeristenbelasting

In afwijking van het tarief per overnachting bedraagt met ingang van 2020 het tarief 325 euro voor het verblijf in verhuurde kampeermiddelen op een vaste standplaats of woningen op een recreatieterrein, die voor een seizoen of jaar worden verhuurd.

De  opbrengst van de toeristenbelasting bedraagt voor:

Begraafrechten (v/h Lijkbezorgingrechten)

De naam “lijkbezorgingrechten” is gewijzigd in begraafrechten. Hierbij worden rechten geheven voor het gebruik van de begraafplaats en voor het door de gemeente verlenen van diensten in verband met de begraafplaats. De tarieven voor 2024 zijn gebaseerd op de tarieven 2023 aangepast met de inflatiecorrectie. Hierbij is rekening gehouden met een afronding van de tarieven op 5 eurocent.

In de laatste jaren neemt het percentage begraven ten opzichte van cremeren af. Hierdoor nemen de inkomsten verder af. De geraamde opbrengst voor begraafrechten zijn vanaf 2021 met € 30.000 naar beneden bijgesteld. In deze begroting hebben wij de kosten van de begraafplaatsen aangepast aan de realiteit. In de afgelopen periode is nagegaan in hoeverre een verlaging van de kosten van de begraafplaats mogelijk zou zijn. Dit bleek niet mogelijk.

Leges

Onder naam “leges” wordt een aantal verschillende rechten geheven voor verstrekte diensten. De tarieventabel kent dan ook een diversiteit aan tarieven.

De tarieven voor 2024 zijn voor het merendeel gebaseerd op de tarieven 2023 aangepast met de inflatiecorrectie . Hierbij houden we rekening met een afronding van de tarieven op 5 eurocent.  Door de invoering van de omgevingswet per 1 januari 2024 zijn de leges van de omgevingswet voor de begroting 2024 herberekend. Op dit onderdeel vonden er belangrijke wijzigingen in de leges plaats. 

Bij het opstellen van de begroting 2024-2027 hebben we bij de legestarieven rekening gehouden met de kaders van uw raad. Geconcludeerd is dat het bereiken van 100% (vanaf 2020) kostendekkendheid van tarieven complex is. Dit is complex omdat we rekening moeten houden met regionale afspraken, kaders van de raad, maatschappelijke doelstellingen en wettelijk vastgestelde tarieven. Het kostendekkingspercentage voor 2024 komt uit op 72,69%. 

Marktgelden

Onder de naam “marktgeld” wordt een recht geheven voor het innemen van een standplaats op markten, daaronder begrepen de diensten welke in verband met een en ander, door of vanwege de gemeente worden verleend. De tarieven voor 2024 zijn gebaseerd op de tarieven 2023 aangepast met de inflatiecorrectie van 3%. Hierbij is rekening gehouden met een afronding van tarieven op 5 eurocent.

Naast het marktgeld wordt bij iedere marktkoopman die standplaats inneemt op de markt tevens servicekosten in rekening gebracht op basis van het solidariteitsprincipe. Onder deze servicekosten vallen de kosten voor de stroomvoorziening en de bijdrage in de kosten voor het organiseren van centrumactiviteiten.

Opbrengst marktgelden inclusief bijdrage in servicekosten:

Reclamebelasting

Sinds 1 januari 2014 wordt in het centrum van Budel onder de naam reclamebelasting een belasting geheven voor een openbare aankondiging die zichtbaar is vanaf de openbare weg. De opbrengst van de heffing, na aftrek van de heffingskosten, komt ten goede aan de ondernemersvereniging Budel-Centrum ten behoeve van het algemene ondernemersklimaat van het centrum van Budel.

Opbrengst reclamebelasting:

Kwijtscheldingsbeleid

De minima komen in aanmerking voor bijzondere bijstand, woonkostentoeslag, zorgtoeslag, huurtoeslag, minimaregelingen enzovoorts. Kwijtschelding van gemeentelijke heffingen komen daar nog bovenop. Door uw raad is op 29 januari 2019 de Regeling kwijtschelding gemeentelijke belastingen vastgesteld.

In onderstaande tabel staat weergegeven het werkelijk beroep dat op de regeling is gedaan in de periode 2022- 2024

De gemeente Cranendonck heeft bestuurlijke en financiële belangen in verschillende verbonden partijen, te verdelen in gemeenschappelijke regelingen, deelnemingen en samenwerkingsverbanden.

Als een gemeente zowel een bestuurlijk als een financieel belang heeft in een andere organisatie, spreken we van een verbonden partij. Een bestuurlijk belang betekent dat de gemeente een zetel heeft in het bestuur of dat de gemeente stemrecht heeft. Met een financieel belang wordt bedoeld dat de gemeente middelen ter beschikking heeft gesteld die ze kwijt is in geval van een faillissement van de verbonden partij en/of als financiële problemen bij de partij verhaald kunnen worden op de gemeente.

Gemeenschappelijke regelingen/stichtingen

• GRSA2 samenwerking
• GGD Brabant-Zuidoost
• Keyport 2020
• Metropoolregio Eindhoven
• Omgevingsdienst Zuidoost Brabant
• Regionaal samenwerkingsverband openbaar basisonderwijs De Kempen
• Veiligheidsregio Brabant Zuidoost
• Werkvoorzieningsschap de Risse Groep

Deelnemingen

• Bank Nederlandse Gemeenten
• NV Brabant Water

Samenwerkingsverbanden

• Stichting Bureau Inkoop en aanbesteding Zuidoost Brabant (BIZOB)
• Taskforce - RIEC Brabant Zeeland
• Zorg- en Veiligheidshuis

Zoals uit onderstaande tabel blijkt bedraagt de totale bijdrage 2024 aan de verbonden partijen is ruim € 12,1 miljoen en valt daarmee iets lager uit dan was geraamd.

A2 samenwerking

GGD

Stichting Keyport

Metropoolregio Eindhoven

Omgevingsdienst Zuidoost Brabant

* Cijfers op basis van gerealiseerde werkzaamheden

** Schatting op basis van voorgaande jaren en stijging uurtarief

Regionaal Bestuur Openbaar Onderwijs de Kempen

Veiligheidsregio Brabant Zuidoost

Werkvoorzieningsschap de Risse Groep

Bank Nederlandse Gemeenten

NV Brabant Water

Stichting Bureau Inkoop en aanbesteding Zuidoost Brabant (BIZOB)

Taskforce - RIEC Brabant Zeeland

Zorg- en Veiligheidshuis